Լեւոն Բարսեղյան. Գյումրիի ժուռնալիստների «Ասպարեզ» ակումբի խորհրդի նախագահ-Լեւոն, մի քանի ամիս առաջ ասում էիք, որ մեզանում փոփոխությունների համար պետական իշխանության համակարգում աշխատող յուրաքանչյուր պաշտոնյա գործի գնալիս պետք է հանդիպի ժողովրդական դիմադրության, թուքումուրի` ըստ մեղքի ծանրաբեռնվածության, պիտի հանդիպի` «ամոթ քեզ, այ բալա, կամ` այ տղա», որ ծառայում ես այս ռեժիմին: Այսօր այս իմաստով տեղաշարժեր նկատո՞ւմ եք, քաղաքական խավի առջեւ հասարակությունը պահանջներ դնո՞ւմ է:
-Ընդհանրապես հասարակության պահանջները բազմազան են, բայց կախված նրանից, թե որ պահանջի շուրջ է մարդն ավելի շատ համախմբվում, տվյալ պահանջն էլ առաջ գնալու հնարավորություն է ստանում: Այս առումով մեր պետությունն ունի առանձնահատկություն. ՀՀ տարածքը դասական պետության տարածք չէ, մի տարածք է, որն ինչ-որ տեղ ծերանոց է, ինչ-որ տեղ մանկատուն է, ինչ-որ տեղ հանգստի գոտի է, ինչ-որ տեղ ժամանցի վայր է: ՀՀ բնակիչներն իրենց ֆինանսական կարիքների հազիվ 25-30 տոկոսն են հոգում տեղական միջոցների հաշվին: Մնացած միջոցները ստանում են դրսից, եւ սրանով էլ պայմանավորված է այն հասարակական քաղաքական ակտիվությունը, ինչ մենք ունենք: Այսինքն` երբ մարդու կյանքը, բարեկեցությունը 25-30 տոկոսով են կախված իշխանության որակից եւ մեծամասամբ կախված են դրսում գտնվող ազգականի ֆինանսական աջակցությունից, մարդն էլ հասարակական-քաղաքական իմաստով հազիվ ակտիվ է 25-30 տոկոսով:
Պատկերացնո՞ւմ եք` ֆրանսիացիների նյութական կարիքները 25-30 տոկոսով բավարարվեին ֆրանսիական միջոցներից, կլինեի՞ն բողոքի այն ցույցերը, որոնց պարբերաբար ականատես ենք լինում, հազիվ թե, կասեին` դե լավ է, այս ցույցին մի քիչ կմնանք կամ մի քիչ հացադուլ կանենք, մի քիչ երթ կանենք, կգնանք տուն: Մեր դեպքում քաղաքացիների հավաքականության հասարակական-քաղաքական ակտիվությունն էապես պայմանավորված է նյութական կեցության կամ բարեկեցության այն իրավիճակով, ինչ ունենք, անգամ եթե սա ավազակապետություն է: Ճիշտ է, Սերժիկ Սարգսյանի եւ իր իշխանության գործողությունները շատ հաճախ ճակատագրական նշանակություն են ունենում, բայց դրանք հայաստանցիների եկամուտների, կյանքի եւ գոյապահպանության վրա նյութական արտահայտությամբ ունեն հազիվ 25-30 տոկոսի ազդեցություն:
Եթե ամփոփեմ, ըստ երևույթին սա հոգնած եւ ժամանցային հասարակություն է, որը պարբերաբար քաղաքական սրացումների մասնակիցն է դառնում: Եվ ուրեմն քաղաքական խավին պահանջներ է ներկայացնում մեկ երրորդի, մեկ քառորդի չափով:
-Ըստ Ձեզ` կա՞ն արդյոք ավազակապետության դեմ պայքարի ձեւեր, ինչպե՞ս պետք է պայքարել դրա դեմ:
-Իմ պատկերացմամբ ավազակապետությունն այն է, երբ իշխանությունը իշխանության համար է ցանկացած գնով: Սա տիպական ավազակապետություն է, այսինքն` զավթում եմ, այն պահում եմ, անում եմ ամեն ինչ այն վերարտադրելու համար: Այդ ամենում նրան օգնում են եւ կրթական, եւ ոստիկանական, եւ դատական համակարգերը, ընտրական հանձնաժողովները, ՀՌԱՀ-ը, բյուջետային միջոցների չարաշահումները եւ այլն: Ցնցումների ժամանակ էլ մեթոդների ընտրության հարցում որեւէ խտրականության առաջ չեն կանգնում: Համեստություն ասվածն իշխանությունը հանուն իշխանության ունեցողների համար չէ: Իսկ նման համակարգերի դեմ պայքարի ձեւեր անշուշտ կան, մենք ոչ առաջինն ենք, ոչ էլ վերջինը: Խնդիրն այն է, որ որոշ դեպքերում հասարակությունը կարողանում է կիրառել հայտնի ձեւերը, կատարելագործել եւ կիրառել այնքան, մինչեւ ռեժիմն սկսում է թուլանալ ու պարտվել, մյուս դեպքերում չի կիրառում կամ չի կիրառում այնքան, որ ռեժիմներին հաղթի, օրինակ` Իսպանիայի դեպքում, իմ համոզմամբ հասարակությունը Ֆրանկոյին այդպես էլ չկարողացավ հաղթել, այդպես հարմարված ապրեցին մինչեւ վերջինիս «ինքնահագեցումը»: Ես գիտեմ, որ հակառակ կարծիքն էլ կա, թե Ֆրանկոն զիջեց: Ուրեմն 40 տարի ինչ ուզեց, արեց, հետո զիջե՞ց:
-Իսկ հնարավոր չէ՞ ինչ-որ պահի այդ համակարգը դադարի գործել:
-Դա համակարգի համար ինքնասպանություն կլինի: Սա փակ համակարգ է, արատավոր շրջան է: Հայաստանի այժմյան պետական իշխանությունը (տեղականն էլ` դրան ենթակա, կցորդ) չունի ինքնամաքրման որեւէ ռեսուրս, որեւէ առողջ ջիղ կամ թեւ, ճյուղ: Օրինակ` երբ մեքենան ճզմում է նորատունկ ծառը, եւ եթե արմատին կապող որեւէ առողջ թել պահպանվել է, ծառը սկսում է վերականգնվել, զորանալ, մեր դեպքում իշխանության բոլոր թեւերը, շերտերն ու հարկերը ծառայում է իշխանությանը եւ նրա մերձավորներին, այսինքն` իշխանության մեջ չկա այն բարակ թելը, որ ջանա իշխանությունը ծառայեցնել հարկատուներին: Դրա իմիտացիան կա, չի կարելի այդ նմանակումը (օրինակ` ասենք թոշակ տալ կամ թոշակ բարձրացնել) հանրությանը ծառայելու հետ շփոթել: Անհեթեթ օրինակ բերեմ. ենթադրենք առավոտյան արթանանում ենք եւ հայտնաբերում, որ դատական համակարգը գործի է գալիս եւ սկսում է արդարադատություն իրականացնել, այդ դեպքում չի բացառվում, որ Հայաստանում հետզհետե սկսի տեղի ունենալ արդարության վերականգնում, 10-20-50 տարում, ենթադրենք, սա բերի իշխանության մյուս թեւերի ժողովրդականացման, իշխանությունն էլ դառնա ժողովրդի համար եւ ոչ թե իշխանության: Բայց, հասկանում եք, որ նման պատահական բաներ չեն լինում:
-Եվ ստացվում է` փակուղային եւ անհույս իրավիճա՞կ է:
-Ամբողջացնելով ասեմ` իմ ընկալմամբ սա փակ եւ արատավոր շրջան է: Ես այդպես եմ տեսնում, գուցե հիմա շատերը կասեն, որ չէ, շատ ես խտացնում գույները, որովհետեւ այ այս մի օղակը կարող է աշխատել եւ շտկել իրադրությունը, որ Սերժիկ Սարգսյանը կարող է արթանանալ եւ ասել` վերջ եմ տալիս պետության զավթման մակարդակի կոռուպցիային, հաջորդ օրը նրան կհավաքեն կհեռացնեն բոլոր նրանք, ովքեր նրան իշխանության են պահել… չեն ասի՞` ապեր, բա մենք մեր բերնից կտրել, կաշառք ենք բաժանել, ընտրությունների մաման ենք լացացրել, լցոնել ու ծեծել ենք տվել, մեր շները ցուցարարներ են գնդակահարել, որ դու մնաս, ու մենք լավ ըլնենք ու ջանսաղություն ըլնի, բա հմի ասում ես հարկերը մուծե՞նք, էդ ո՞նց, ախպեր, կասեն չէ՞…:
Ըստ էության սա փակ համակարգ է, եւ էվոլյուցիոն զարգացումային կամ հանդարտ զարգացումային ռեսուրս Հայաստանի պետական համակարգը չունի: Սա չի կարող բարեփոխվել, ինչքան ուզում եք ալամ աշխարհից դրամաշնորհներ ու վարկեր տվեք դատարանների, ոստիկանության եւ դատախազության համար նորանոր շենքեր, ավտոմոբիլներ, համակարգիչներ ու դասընթացներ առնելու համար: Ովքեր ակնկալում են, որ նոր սերունդը կաճի, գիտելիքներ կստանա, հները վերջապես կհասկանան, որ այսպես այլեւս հնարավոր չէ շարունակել, ստորինները չեն ցանկանա, որ այլեւ այսպես շարունակվի, հիասթափվելու են, եւ դա ընդունելու կամք չեն ունենա, «մանթրաժ» են ընկնելու, նորից հերթ են կանգնելու Գրին քարտի համար: Երբ մի ժողովի ժամանակ ասացի, թե Հայաստանում պետության զավթման մակարդակի կոռուպցիա է տիրում, մեր ընկերներից մեկն ասաց` հեշտ ես ասում: Իրականում ծեծված եմ ասում, ոչնչացված եմ ասում: Մինչեւ ամենքը վերջապես չհասկանան, որ Հայաստանը զավթված է, խնդրի լուծման համապատասխան միջոցների որոնումն ու առավել եւս կիրառումն անպտուղ կլինի:
-Լեւոն, սակայն այս ամենում դրական տեղաշարժեր կան հենց այն առումով, որ հասարակությունը շատ ավելի պայքարող է դարձել, որ բողոքի ակցիաները շատ ավելի կազմակերպված են դարձել. թե բնապահապանության, թե ՀՀ լեզվի օրենքի փոփոխության դեմ մենք տեսնում ենք, թե ինչքան մարդ դուրս եկավ:
-Տեսնում եմ, որ պայքարի մեթոդները պայքարողները զարգացնում են, եւ դա շատ լավ է: Հայաստանը հարկավոր է ազատել զավթիչներից բառի եւ բուն, եւ փոխաբերական իմաստներով: Դրա համար մեծ դիմադրության շարժում է պետք: Ես Մեծ դիմադրության կոչ եմ անում բոլոր նրանց, ովքեր քաղաքացի են, ովքեր համարում են, որ իրենց իրավունքներն ուղղակի բռնաբարվել են եւ շարունակվում են բռնաբարվել: Այդ նախաձեռությունները շատ դրական ու լավ օրինակներ են, բայց դրանք դեռ շատ թույլ են եւ զորացման ու աջակցության կարիք ունեն: Ես կարծում եմ, որ լրջագույն գործեր ունեն անելու հասարակական շարժումների նախաձեռնողները հանրության լայն շերտերին տեղեկատվություն տալու առումով, օրինակ այնպես, որ ամեն ընտանիքում գոնե մեկը շատ լավ իմանա` ինչ բան է Թեղուտը կործանելու ծրագիրը, թե ինչպես են ուղղակի թալանում ու կլլում Հայաստանի վերջին նյութական եւ հոգեւոր արժեքները, ինչպես են բռնաբարում հայոց լեզուն, ինչպես են կործանում հայկական դպրոցը: Այդ իրազեկման արդյունքում շարժումների համակիրների թիվն ավելանալու է, սա համախմբումների թափն է մեծացնելու, սա հոգեւոր եւ նյութական միջոցներ է գումարելու այդ դիմադրության շարժումներին:
Լրջագույն կոնսոլիդացիա է հարկավոր, ի վերջո բոլոր հնարավոր միջոցների օգտագործման հանրագումարում է, որ լինելու է իսկական համաժողովրդական դիմադրություն: Ձեր բերած օրինակների, իմ առաջարկած եւ կիրառած դիմադրության մեթոդները պետք է անընդհատ լինեն, զարգանան, այնինչ մեզ մոտ դրանք կրում են դրվագային կամ դիպվածային բնույթ: Իշխանությանը պիտի անընդհատ անհանգստացնել: Մինչեւ այնպիսի մեթոդներ չես կիրառում, երբ իշխանությունն սկսում է անհանգստանալ, ինքը չի մտածում այդ խնդրի լուծման մասին: Իդեալական բալասան չունեմ, բայց նստել սպասել, որ նոր սերունդը կգա, կփոխի, կամ իշխանությունն իր մեջ ուժ կգտնի եւ ԱԺ-ից հեռացնել կտա սեփական անուն-ազգանունը սխալներով գրողներին, մեծաբերան խոսնակներին, կուկիշներով եղբայրներին ու տաբլոիդ ճակատներով մարդկանց, ուղղակի սխալ է, այդպես կարելի է համբերությամբ սպասել Քրիստոսի հաջորդ այցին:
-Ընդդիմությունն ասում է` իշխանափոխությունը չէ նպատակը, այլ հասարակության գիտակցության փոփոխությունը:
-ՀՀ այն առանձնահատկությունը, կառուցվածքը, որի մասին քիչ առաջ խոսում էինք, նման էվոլյուցիա թույլ չի տալիս: Բանիմաց երիտասարդը, ով անցած երկու տարիների ընթացքում քաղաքացիական կրթություն է ստացել փողոցներում, տեսել է, թե ինչպիսին է այս իշխանության իրական դեմքը, թե ինչ կարող է անել ընդդիմությունը եւ կուսակցությունները` չունենալով սեփական բողոքի նյութականացման իրական հնարավորություն կամ կազմակերպված դիմադրություն, ժամանակի ընթացքում պարզապես կլքի Հայաստանը կամ կփակվի ինքն իր մեջ, լավագույն դեպքում կդառնան մարդ-ամրոցներ, ֆեյսբուքային կամ արշավային խմբեր, երաժշտասերների միավորումներ եւ վերջ:
-Իսկ ինչո՞ւ չի լինում բոլոր նախաձեռնությունների, ուժերի կոնսոլիդացիա:
-Կարծում եմ` Հայաստանի ավտորիտար, կասեի` խուժանական կամ ավելի ճիշտ` անկարգ անտորիտար ռեժիմի լկտիությունների դեմ ստեղծված եւ ստեղծվող բոլոր հասարակական նախաձեռնությունները ի վերջո միավորվելու են` ֆորմալ կամ ոչ ֆորմալ, եւ ավելի կազմակերպված է լինելու դիմադրության շարժումը: Ուրիշ բան, երբ մենք խոսում ենք այսպես կոչված քաղաքական ուժերի մասին, իսկապես իրավիճակն այլանդակ է: Անցած բոլոր իշխանություններին հաջողվել է ժամանակին բռնաբարել եւ լլկել քաղաքական դաշտը եւ քաղաքական կուսակցություններին առնել-ծախել, «դհոլացնել», «իդիոտացնել», «հարսնացնել» էլի ուրիշ բաներ անել այնպես, որ սրանք մինչեւ վերջ վարկաբեկվել են, եւ հանրության որեւէ շերտից սպասել, որ նա երբեւէ քաղաքական ուժի կարող է ապավինել կամ հավատալ, անիմաստ է: Իսկ հասարակական-քաղաքացիական շարժումները հաստատ համընթաց են քայլելու եւ միավորվելու, միաձուլվելու են մեկ ընդհանուր շարժման մեջ: Գուցե ես իդեալիստ եմ, բայց այդպես եմ տեսնում իրադրությունը:
Ես ցավում եմ, բայց քաղաքական ընդդիմադիր դաշտում միավորումներ չեմ պատկերացնում: Ժառանգության առանձին անձանց հետ խնդիր չունեմ, շատ հարգում եմ նրա պատգամավորներին, տա Աստված, որ այն ժամանակի ընթացքում որպես կայուն քաղաքական ուժ կայանա, ինչպիսին առայժմ չէ: Ես չեմ պատկերացում, որ Դաշնակցությունը կարող է իր մեջ այնքան ուժ գտնել, որ ընդվզի Հայաստանում գործող հակապետական ռեժիմի դեմ: Դեմոնստրացիաներ անել, ինչ-որ բան ցուցադրել, որ ահա` մենք հերթով հացադուլ ենք անում, իրենք կարող են, իրենք հայ-թուրքական շոուի ֆոնին լուսահոգի Խորենի տեմբրով լալահառաչ կարող են դուրս գալ կոալիցիայից, բայց պետք լինի` կկոալիցվեն նորից, պետք կլինի` նորից կելնեն կոալիցիայից … բայց միշտ կման «թող լինի Սերժիկը (կամ Ռոբերտը` ի՞նչ տարբերություն), բայց մեր Սերժիկը» բանաձեւին հավատարիմ, մի խոսքով Դաշնակցությանը ընդդիմություն համարել չեմ կարող: ՀԱԿ-ն ինչքան հաստատուն համախոհ, այնքան էլ հաստատ հակառակորդ ունի հանրության մեջ եւ առանց լուրջ ապաշխարանքի եւ ապաավազակապետացման ռազմավարության չի հաջողվելու: Այս իմաստով ակնկալել, որ քաղաքական ուժերը դիմադրության շարժման մաս կկազմեն, կամ առավելեւս` կառաջնորդեն այդ դիմադրության շարժումը, անհեթեթություն է:
Հիմա հեղափոխության պահն է, դրա մեջ ոչ մի սարսափելի բան չեմ տեսնում, հոտել ենք, այլեւս այս կերպ անհնար է շարունակել, կորցնում ենք ու կորցնում, սրանք այսպես ուղղակի սպառում են Հայաստանի իներցիոն վերջին ռեսուրսները: Երբ 2002-2003-ին ես խոսում էի երրորդ հանրապետության սպառված լինելու մասին, շրջապատում ասում էին` չափազանցնում ես: Հիմա ավելի քիչ են ասում: Համակարգչային լեզվով ասած` restart է հարկավոր: Զգույշ, խելացի, հանդարտ, մոտավորապես այնպես, ինչպես ուրանի հանքավայրի հետազոտման հորատող մեքենան ինքնահրկիզվեց երկու օր առաջ, Կապանի մոտ. վիրավորված, հոգնած, ամոթխած եւ վճռական:
ԶՐՈՒՑԵՑ ՍԻՐԱՆՈՒՅՇ ՊԱՊՅԱՆԸ
«Լրագիր» 1-11-2010
-Ընդհանրապես հասարակության պահանջները բազմազան են, բայց կախված նրանից, թե որ պահանջի շուրջ է մարդն ավելի շատ համախմբվում, տվյալ պահանջն էլ առաջ գնալու հնարավորություն է ստանում: Այս առումով մեր պետությունն ունի առանձնահատկություն. ՀՀ տարածքը դասական պետության տարածք չէ, մի տարածք է, որն ինչ-որ տեղ ծերանոց է, ինչ-որ տեղ մանկատուն է, ինչ-որ տեղ հանգստի գոտի է, ինչ-որ տեղ ժամանցի վայր է: ՀՀ բնակիչներն իրենց ֆինանսական կարիքների հազիվ 25-30 տոկոսն են հոգում տեղական միջոցների հաշվին: Մնացած միջոցները ստանում են դրսից, եւ սրանով էլ պայմանավորված է այն հասարակական քաղաքական ակտիվությունը, ինչ մենք ունենք: Այսինքն` երբ մարդու կյանքը, բարեկեցությունը 25-30 տոկոսով են կախված իշխանության որակից եւ մեծամասամբ կախված են դրսում գտնվող ազգականի ֆինանսական աջակցությունից, մարդն էլ հասարակական-քաղաքական իմաստով հազիվ ակտիվ է 25-30 տոկոսով:
Պատկերացնո՞ւմ եք` ֆրանսիացիների նյութական կարիքները 25-30 տոկոսով բավարարվեին ֆրանսիական միջոցներից, կլինեի՞ն բողոքի այն ցույցերը, որոնց պարբերաբար ականատես ենք լինում, հազիվ թե, կասեին` դե լավ է, այս ցույցին մի քիչ կմնանք կամ մի քիչ հացադուլ կանենք, մի քիչ երթ կանենք, կգնանք տուն: Մեր դեպքում քաղաքացիների հավաքականության հասարակական-քաղաքական ակտիվությունն էապես պայմանավորված է նյութական կեցության կամ բարեկեցության այն իրավիճակով, ինչ ունենք, անգամ եթե սա ավազակապետություն է: Ճիշտ է, Սերժիկ Սարգսյանի եւ իր իշխանության գործողությունները շատ հաճախ ճակատագրական նշանակություն են ունենում, բայց դրանք հայաստանցիների եկամուտների, կյանքի եւ գոյապահպանության վրա նյութական արտահայտությամբ ունեն հազիվ 25-30 տոկոսի ազդեցություն:
Եթե ամփոփեմ, ըստ երևույթին սա հոգնած եւ ժամանցային հասարակություն է, որը պարբերաբար քաղաքական սրացումների մասնակիցն է դառնում: Եվ ուրեմն քաղաքական խավին պահանջներ է ներկայացնում մեկ երրորդի, մեկ քառորդի չափով:
-Ըստ Ձեզ` կա՞ն արդյոք ավազակապետության դեմ պայքարի ձեւեր, ինչպե՞ս պետք է պայքարել դրա դեմ:
-Իմ պատկերացմամբ ավազակապետությունն այն է, երբ իշխանությունը իշխանության համար է ցանկացած գնով: Սա տիպական ավազակապետություն է, այսինքն` զավթում եմ, այն պահում եմ, անում եմ ամեն ինչ այն վերարտադրելու համար: Այդ ամենում նրան օգնում են եւ կրթական, եւ ոստիկանական, եւ դատական համակարգերը, ընտրական հանձնաժողովները, ՀՌԱՀ-ը, բյուջետային միջոցների չարաշահումները եւ այլն: Ցնցումների ժամանակ էլ մեթոդների ընտրության հարցում որեւէ խտրականության առաջ չեն կանգնում: Համեստություն ասվածն իշխանությունը հանուն իշխանության ունեցողների համար չէ: Իսկ նման համակարգերի դեմ պայքարի ձեւեր անշուշտ կան, մենք ոչ առաջինն ենք, ոչ էլ վերջինը: Խնդիրն այն է, որ որոշ դեպքերում հասարակությունը կարողանում է կիրառել հայտնի ձեւերը, կատարելագործել եւ կիրառել այնքան, մինչեւ ռեժիմն սկսում է թուլանալ ու պարտվել, մյուս դեպքերում չի կիրառում կամ չի կիրառում այնքան, որ ռեժիմներին հաղթի, օրինակ` Իսպանիայի դեպքում, իմ համոզմամբ հասարակությունը Ֆրանկոյին այդպես էլ չկարողացավ հաղթել, այդպես հարմարված ապրեցին մինչեւ վերջինիս «ինքնահագեցումը»: Ես գիտեմ, որ հակառակ կարծիքն էլ կա, թե Ֆրանկոն զիջեց: Ուրեմն 40 տարի ինչ ուզեց, արեց, հետո զիջե՞ց:
-Իսկ հնարավոր չէ՞ ինչ-որ պահի այդ համակարգը դադարի գործել:
-Դա համակարգի համար ինքնասպանություն կլինի: Սա փակ համակարգ է, արատավոր շրջան է: Հայաստանի այժմյան պետական իշխանությունը (տեղականն էլ` դրան ենթակա, կցորդ) չունի ինքնամաքրման որեւէ ռեսուրս, որեւէ առողջ ջիղ կամ թեւ, ճյուղ: Օրինակ` երբ մեքենան ճզմում է նորատունկ ծառը, եւ եթե արմատին կապող որեւէ առողջ թել պահպանվել է, ծառը սկսում է վերականգնվել, զորանալ, մեր դեպքում իշխանության բոլոր թեւերը, շերտերն ու հարկերը ծառայում է իշխանությանը եւ նրա մերձավորներին, այսինքն` իշխանության մեջ չկա այն բարակ թելը, որ ջանա իշխանությունը ծառայեցնել հարկատուներին: Դրա իմիտացիան կա, չի կարելի այդ նմանակումը (օրինակ` ասենք թոշակ տալ կամ թոշակ բարձրացնել) հանրությանը ծառայելու հետ շփոթել: Անհեթեթ օրինակ բերեմ. ենթադրենք առավոտյան արթանանում ենք եւ հայտնաբերում, որ դատական համակարգը գործի է գալիս եւ սկսում է արդարադատություն իրականացնել, այդ դեպքում չի բացառվում, որ Հայաստանում հետզհետե սկսի տեղի ունենալ արդարության վերականգնում, 10-20-50 տարում, ենթադրենք, սա բերի իշխանության մյուս թեւերի ժողովրդականացման, իշխանությունն էլ դառնա ժողովրդի համար եւ ոչ թե իշխանության: Բայց, հասկանում եք, որ նման պատահական բաներ չեն լինում:
-Եվ ստացվում է` փակուղային եւ անհույս իրավիճա՞կ է:
-Ամբողջացնելով ասեմ` իմ ընկալմամբ սա փակ եւ արատավոր շրջան է: Ես այդպես եմ տեսնում, գուցե հիմա շատերը կասեն, որ չէ, շատ ես խտացնում գույները, որովհետեւ այ այս մի օղակը կարող է աշխատել եւ շտկել իրադրությունը, որ Սերժիկ Սարգսյանը կարող է արթանանալ եւ ասել` վերջ եմ տալիս պետության զավթման մակարդակի կոռուպցիային, հաջորդ օրը նրան կհավաքեն կհեռացնեն բոլոր նրանք, ովքեր նրան իշխանության են պահել… չեն ասի՞` ապեր, բա մենք մեր բերնից կտրել, կաշառք ենք բաժանել, ընտրությունների մաման ենք լացացրել, լցոնել ու ծեծել ենք տվել, մեր շները ցուցարարներ են գնդակահարել, որ դու մնաս, ու մենք լավ ըլնենք ու ջանսաղություն ըլնի, բա հմի ասում ես հարկերը մուծե՞նք, էդ ո՞նց, ախպեր, կասեն չէ՞…:
Ըստ էության սա փակ համակարգ է, եւ էվոլյուցիոն զարգացումային կամ հանդարտ զարգացումային ռեսուրս Հայաստանի պետական համակարգը չունի: Սա չի կարող բարեփոխվել, ինչքան ուզում եք ալամ աշխարհից դրամաշնորհներ ու վարկեր տվեք դատարանների, ոստիկանության եւ դատախազության համար նորանոր շենքեր, ավտոմոբիլներ, համակարգիչներ ու դասընթացներ առնելու համար: Ովքեր ակնկալում են, որ նոր սերունդը կաճի, գիտելիքներ կստանա, հները վերջապես կհասկանան, որ այսպես այլեւս հնարավոր չէ շարունակել, ստորինները չեն ցանկանա, որ այլեւ այսպես շարունակվի, հիասթափվելու են, եւ դա ընդունելու կամք չեն ունենա, «մանթրաժ» են ընկնելու, նորից հերթ են կանգնելու Գրին քարտի համար: Երբ մի ժողովի ժամանակ ասացի, թե Հայաստանում պետության զավթման մակարդակի կոռուպցիա է տիրում, մեր ընկերներից մեկն ասաց` հեշտ ես ասում: Իրականում ծեծված եմ ասում, ոչնչացված եմ ասում: Մինչեւ ամենքը վերջապես չհասկանան, որ Հայաստանը զավթված է, խնդրի լուծման համապատասխան միջոցների որոնումն ու առավել եւս կիրառումն անպտուղ կլինի:
-Լեւոն, սակայն այս ամենում դրական տեղաշարժեր կան հենց այն առումով, որ հասարակությունը շատ ավելի պայքարող է դարձել, որ բողոքի ակցիաները շատ ավելի կազմակերպված են դարձել. թե բնապահապանության, թե ՀՀ լեզվի օրենքի փոփոխության դեմ մենք տեսնում ենք, թե ինչքան մարդ դուրս եկավ:
-Տեսնում եմ, որ պայքարի մեթոդները պայքարողները զարգացնում են, եւ դա շատ լավ է: Հայաստանը հարկավոր է ազատել զավթիչներից բառի եւ բուն, եւ փոխաբերական իմաստներով: Դրա համար մեծ դիմադրության շարժում է պետք: Ես Մեծ դիմադրության կոչ եմ անում բոլոր նրանց, ովքեր քաղաքացի են, ովքեր համարում են, որ իրենց իրավունքներն ուղղակի բռնաբարվել են եւ շարունակվում են բռնաբարվել: Այդ նախաձեռությունները շատ դրական ու լավ օրինակներ են, բայց դրանք դեռ շատ թույլ են եւ զորացման ու աջակցության կարիք ունեն: Ես կարծում եմ, որ լրջագույն գործեր ունեն անելու հասարակական շարժումների նախաձեռնողները հանրության լայն շերտերին տեղեկատվություն տալու առումով, օրինակ այնպես, որ ամեն ընտանիքում գոնե մեկը շատ լավ իմանա` ինչ բան է Թեղուտը կործանելու ծրագիրը, թե ինչպես են ուղղակի թալանում ու կլլում Հայաստանի վերջին նյութական եւ հոգեւոր արժեքները, ինչպես են բռնաբարում հայոց լեզուն, ինչպես են կործանում հայկական դպրոցը: Այդ իրազեկման արդյունքում շարժումների համակիրների թիվն ավելանալու է, սա համախմբումների թափն է մեծացնելու, սա հոգեւոր եւ նյութական միջոցներ է գումարելու այդ դիմադրության շարժումներին:
Լրջագույն կոնսոլիդացիա է հարկավոր, ի վերջո բոլոր հնարավոր միջոցների օգտագործման հանրագումարում է, որ լինելու է իսկական համաժողովրդական դիմադրություն: Ձեր բերած օրինակների, իմ առաջարկած եւ կիրառած դիմադրության մեթոդները պետք է անընդհատ լինեն, զարգանան, այնինչ մեզ մոտ դրանք կրում են դրվագային կամ դիպվածային բնույթ: Իշխանությանը պիտի անընդհատ անհանգստացնել: Մինչեւ այնպիսի մեթոդներ չես կիրառում, երբ իշխանությունն սկսում է անհանգստանալ, ինքը չի մտածում այդ խնդրի լուծման մասին: Իդեալական բալասան չունեմ, բայց նստել սպասել, որ նոր սերունդը կգա, կփոխի, կամ իշխանությունն իր մեջ ուժ կգտնի եւ ԱԺ-ից հեռացնել կտա սեփական անուն-ազգանունը սխալներով գրողներին, մեծաբերան խոսնակներին, կուկիշներով եղբայրներին ու տաբլոիդ ճակատներով մարդկանց, ուղղակի սխալ է, այդպես կարելի է համբերությամբ սպասել Քրիստոսի հաջորդ այցին:
-Ընդդիմությունն ասում է` իշխանափոխությունը չէ նպատակը, այլ հասարակության գիտակցության փոփոխությունը:
-ՀՀ այն առանձնահատկությունը, կառուցվածքը, որի մասին քիչ առաջ խոսում էինք, նման էվոլյուցիա թույլ չի տալիս: Բանիմաց երիտասարդը, ով անցած երկու տարիների ընթացքում քաղաքացիական կրթություն է ստացել փողոցներում, տեսել է, թե ինչպիսին է այս իշխանության իրական դեմքը, թե ինչ կարող է անել ընդդիմությունը եւ կուսակցությունները` չունենալով սեփական բողոքի նյութականացման իրական հնարավորություն կամ կազմակերպված դիմադրություն, ժամանակի ընթացքում պարզապես կլքի Հայաստանը կամ կփակվի ինքն իր մեջ, լավագույն դեպքում կդառնան մարդ-ամրոցներ, ֆեյսբուքային կամ արշավային խմբեր, երաժշտասերների միավորումներ եւ վերջ:
-Իսկ ինչո՞ւ չի լինում բոլոր նախաձեռնությունների, ուժերի կոնսոլիդացիա:
-Կարծում եմ` Հայաստանի ավտորիտար, կասեի` խուժանական կամ ավելի ճիշտ` անկարգ անտորիտար ռեժիմի լկտիությունների դեմ ստեղծված եւ ստեղծվող բոլոր հասարակական նախաձեռնությունները ի վերջո միավորվելու են` ֆորմալ կամ ոչ ֆորմալ, եւ ավելի կազմակերպված է լինելու դիմադրության շարժումը: Ուրիշ բան, երբ մենք խոսում ենք այսպես կոչված քաղաքական ուժերի մասին, իսկապես իրավիճակն այլանդակ է: Անցած բոլոր իշխանություններին հաջողվել է ժամանակին բռնաբարել եւ լլկել քաղաքական դաշտը եւ քաղաքական կուսակցություններին առնել-ծախել, «դհոլացնել», «իդիոտացնել», «հարսնացնել» էլի ուրիշ բաներ անել այնպես, որ սրանք մինչեւ վերջ վարկաբեկվել են, եւ հանրության որեւէ շերտից սպասել, որ նա երբեւէ քաղաքական ուժի կարող է ապավինել կամ հավատալ, անիմաստ է: Իսկ հասարակական-քաղաքացիական շարժումները հաստատ համընթաց են քայլելու եւ միավորվելու, միաձուլվելու են մեկ ընդհանուր շարժման մեջ: Գուցե ես իդեալիստ եմ, բայց այդպես եմ տեսնում իրադրությունը:
Ես ցավում եմ, բայց քաղաքական ընդդիմադիր դաշտում միավորումներ չեմ պատկերացնում: Ժառանգության առանձին անձանց հետ խնդիր չունեմ, շատ հարգում եմ նրա պատգամավորներին, տա Աստված, որ այն ժամանակի ընթացքում որպես կայուն քաղաքական ուժ կայանա, ինչպիսին առայժմ չէ: Ես չեմ պատկերացում, որ Դաշնակցությունը կարող է իր մեջ այնքան ուժ գտնել, որ ընդվզի Հայաստանում գործող հակապետական ռեժիմի դեմ: Դեմոնստրացիաներ անել, ինչ-որ բան ցուցադրել, որ ահա` մենք հերթով հացադուլ ենք անում, իրենք կարող են, իրենք հայ-թուրքական շոուի ֆոնին լուսահոգի Խորենի տեմբրով լալահառաչ կարող են դուրս գալ կոալիցիայից, բայց պետք լինի` կկոալիցվեն նորից, պետք կլինի` նորից կելնեն կոալիցիայից … բայց միշտ կման «թող լինի Սերժիկը (կամ Ռոբերտը` ի՞նչ տարբերություն), բայց մեր Սերժիկը» բանաձեւին հավատարիմ, մի խոսքով Դաշնակցությանը ընդդիմություն համարել չեմ կարող: ՀԱԿ-ն ինչքան հաստատուն համախոհ, այնքան էլ հաստատ հակառակորդ ունի հանրության մեջ եւ առանց լուրջ ապաշխարանքի եւ ապաավազակապետացման ռազմավարության չի հաջողվելու: Այս իմաստով ակնկալել, որ քաղաքական ուժերը դիմադրության շարժման մաս կկազմեն, կամ առավելեւս` կառաջնորդեն այդ դիմադրության շարժումը, անհեթեթություն է:
Հիմա հեղափոխության պահն է, դրա մեջ ոչ մի սարսափելի բան չեմ տեսնում, հոտել ենք, այլեւս այս կերպ անհնար է շարունակել, կորցնում ենք ու կորցնում, սրանք այսպես ուղղակի սպառում են Հայաստանի իներցիոն վերջին ռեսուրսները: Երբ 2002-2003-ին ես խոսում էի երրորդ հանրապետության սպառված լինելու մասին, շրջապատում ասում էին` չափազանցնում ես: Հիմա ավելի քիչ են ասում: Համակարգչային լեզվով ասած` restart է հարկավոր: Զգույշ, խելացի, հանդարտ, մոտավորապես այնպես, ինչպես ուրանի հանքավայրի հետազոտման հորատող մեքենան ինքնահրկիզվեց երկու օր առաջ, Կապանի մոտ. վիրավորված, հոգնած, ամոթխած եւ վճռական:
ԶՐՈՒՑԵՑ ՍԻՐԱՆՈՒՅՇ ՊԱՊՅԱՆԸ
«Լրագիր» 1-11-2010
No comments:
Post a Comment