«ԻՐԱՆԱԿԱՆ ՖԻԼՄԵՐԻ ԸՆՏՐՈՒԹՅՈՒՆԸ «ՈՍԿԵ ԾԻՐԱՆՈՒՄ» ԱՅՆՔԱՆ ԷԼ ՕԲՅԵԿՏԻՎ ՉԷ»

Իրանի Իսլամական Հանրապետության պետական ռադիոհեռուստատեսության լրագրող Ժորժ Աբրահամյանի հարցազրույցը իրանահայ կինոքննադատ եւ ռեժիսոր Ռոբերտ Սաֆարյանի հետ

«ԱԶԳ» ՕՐԱԹԵՐԹ , 22-08-2009- Ռոբերտ Սաֆարյանը (ծնվ. 1954, Թեհրան) Թեհրանի ԻՐԻԲ քոլեջում ուսանել է կինոյի պատմություն եւ պարսկական գրականություն: Անգլերենից պարսկերեն է թարգմանել Քրիստիան Մեցի «Կինոյի նշանաբանություն», Ռոբին Վուդի «Հումանիզմը կինոքննադատության մեջ», Դեյվիդ Բորդուելի եւ Քրիստիան Թոմսոնի «Կինոյի պատմության ներածություն» աշխատությունները: Միքելանջելո Անտոնիոնիի «Արկածի վերլուծությունը», Ալֆրեդ Հիչքոքի «Կասկածի ստվերի» վերլուծությունը» գրքերի թարգմանիչն է: Իրանական մամուլում հրապարակել է բազմաթիվ քննադատական հոդվածներ կարճամետրաժ եւ վավերագրական ֆիլմերի մասին: Եղել է Քիշի վավերագրական ֆիլմերի 2-րդ եւ 3-րդ կինոփառատոների ընտրող հանձնաժողովի եւ 4-րդ կինոփառատոնի ժյուրիի անդամ, իսկ 2003-ին եւ 2004-ին` Թեհրանի կարճամետրաժ ֆիլմերի կինոփառատոնի ընտրող հանձնաժողովի անդամ: Թեհրանում հայերեն հրապարակվող «Հանդես» երկշաբաթաթերթի գլխավոր խմբագիրն է, «Գրական հանդեսի» եւ «Արվեստի» խմբագրական խորհրդի անդամը: - Պրն. ՍաՖարյան, դուք առաջին անգամ էիք մասնակցում «Ոսկե ծիրան» կինոփառատոնին, այդպես չէ՞: - Այո՛, սակայն միշտ հետեւել եմ փառատոնի ընթացքին, քանի որ ճանաչում եմ կազմակերպիչներին, բացի այդ, ունեմ ընկերներ, որոնք գրեթե ամեն տարի մասնակցում են: Նրանցից իրանահայ կինոռեժիսոր Վարուժ Քարիմ Մասիրին 2006-ին փառատոնի ժյուրիի անդամներից էր, վերադարձից հետո զրուցեցինք եւ երկու հոդված հրապարակեցինք «Հանդեսում»: Այս տարի առաջին անգամ մասնակցեցի «Ոսկե ծիրանին»ՙ «Թեհրանը լուսանկարներում» վավերագրական ֆիլմով: - Ի՞նչ կարծիք ունի իրանահայ մտավորականը «Ոսկե ծիրան» կինոփառատոնի մասին: - Այս առումով կցանկանայի անդրադառնալ որոշ հարցերի: Այսպես օրինակ, Վարուժ Քարիմ Մասիրին իր ֆիլմը ներկայացրել էր «Ոսկե ծիրան» կինոփառատոնի «Հայկական համայնապատկեր» ծրագրում, որտեղ ֆիլմ ներկայացնելու պայմանը ռեժիսորի, գլխավոր դերասանի կամ սցենարի հեղինակի ազգությամբ հայ լինելն է: Ֆիլմերը ներկայացվում են, սակայն ընդհանրապես չեն առնչվում հայկական թեմաներին: Այլ կերպ ասած, ֆիլմի ստեղծողը գուցե հայ է, սակայն ֆիլմը հայկական չէ: Այստեղ հարց է առաջանում, թե որքանո՞վ է անհրաժեշտ «Հայկական համայնապատկերի» առկայությունը: Իմ եւ մի քանի ընկերներիս կարծիքով, կինոփառատոնը պետք է ունենա հայկական ֆիլմերի մրցութային բաժին: Հայկական ասելով, նկատի ունեմ Հայաստանում ստեղծված ֆիլմերը, իսկ սփյուռքահայ ռեժիսորների նկարահանած ֆիլմերը պետք է ընդգրկել արտամրցութային ծրագրումՙ զուտ հանդիսատեսին ներկայացնելու համար: Օրինակ, իրանական «Ֆաջր» կինոփառատոնն ունի 2 բաժին` արտասահմանյան եւ ներքին արտադրության ֆիլմերի: Մարդիկ իսկապես հետաքրքրված են Իրանում արտադրվող ֆիլմերով: Փառատոնի օրերին կինոթատրոնների առջեւ հերթեր են գոյանում, եւ դրանից մթնոլորտը բավականին աշխուժանում է: Կցանկանայի անդրադառնալ եւս մեկ կարեւոր խնդրի, որ կապված է «Ոսկե ծիրանի» արտասահմանյան ֆիլմերի ընտրության հետ: Իհարկե, ես կոնկրետ չգիտեմ, թե ի՞նչ օրինաչափություններով են ֆիլմերն ընտրվում, սակայն Իրանի վերաբերյալ պետք է ասեմ, որ իրանական ֆիլմերի ընտրությունն այնքան էլ օբյեկտիվ չէ: Ենթադրում եմ, որ իրանական ֆիլմերը հիմնականում ընտրվում են Ռոտերդամի կինոփառատոնիցՙ նկատի առնելով երկու փառատոների սերտ համագործակցությունը: Կարծում եմ, դրա փոխարեն կարելի է իրանական ֆիլմերն ընտրելՙ իրանական ֆիլմերի շուկան ուսումնասիրելով: Պետք է նկատի առնել, թե տվյալ տարվա ընթացքում ո՞ր ֆիլմն է արժանացել կինոհանդիսատեսի բարձր գնահատականին կամ լավագույն ֆիլմ ճանաչվել: - Ձեր կարծիքով, «Ոսկե ծիրանը» կայացա՞ծ կինոփառատոն է: - «Ոսկե ծիրանը» կարելի է գնահատել որպես ընդհանուր միջազգային կինոփառատոների բաղկացուցիչ մաս: Այստեղ կցանկանայի մի կարեւոր փաստ նշել. փառատոնը պետք է ընտրի ոչ միայն գեղարվեստական ֆիլմեր, որոնք գրավում են մտավորականության ուշադրությունը, այլեւ այնպիսիք, որոնք ժողովրդականություն են վայելում, նկարահանված են ավելի լայն շրջանակների համար եւ գեղարվեստական բարձր արժեք են ներկայացնում: Իմ կարծիքով, այդ դեպքում «Ոսկե ծիրանը» կարող է ավելի մեծ հաջողություններ արձանագրել եւ դառնալ ավելի ժողովրդական: - Ժամանակ ունեցա՞ք հայկական ֆիլմեր դիտելու: - Այո՛, դիտեցի «Սիրով եւ երախտագիտությամբ» վավերագրական ֆիլմը, որն արժանացավ գլխավոր մրցանակի: - Որպես կինոքննադատ ի՞նչ կարծիք ունեք հայկական ֆիլմերի մասին ընդհանրապես: - Վերջին տարիներին նկարահանված լիամետրաժ ֆիլմերից մի քանիսին քիչ թե շատ ծանոթ եմ: Դիտել եմ «Մարիամը», «Ուրախ ավտոբուսը», ինչպես նաեւ մի շարք կարճամետրաժ Ֆիլմեր: Կարծում եմ, լիամետրաժ ֆիլմերը հիմնականում նկարահանվում են կինոփառատոներում ցուցադրելու համար եւ ներքին խնդիրներ չունեն, իսկ կարճամետրաժ եւ վավերագրական ֆիլմերը Հայաստանում ավելի լայն հնարավորություններ ունեն, քանի որ դրանք կարելի է նկարահանել ավելի փոքր բյուջեով: Հիմա շատ քիչ ֆիլմեր են արտադրվում, ի տարբերություն խորհրդային տարիների, երբ կար «Հայֆիլմ», որտեղ տարեկան բազմաթիվ ֆիլմեր էին նկարահանվում: Համեմատելու եզրեր չկան, որովհետեւ հիմա ֆիլմարտադրություն գրեթե գոյություն չունի: Հայաստանը նախկինում էլ միջազգային մասշտաբով որակյալ ֆիլմեր չուներ, սակայն թե՛ այն ժամանակ, թե՛ հիմա ստեղծվում են բավականին լավ ֆիլմեր: - «Ֆաջր» կինոփառատոնի ժամանակ լրագրողները շատ մեծ դերակատարում ունեն, իսկ Հայաստանում «Ոսկե ծիրանի» ավարտից հետո այլեւս ոչ մի խոսք չի ասվում ֆիլմերի մասին: Անցկացվում են մի քանի կինոռեժիսորների մամլո ասուլիսներ ու դրանով ամեն ինչ ավարտվում է: Ֆիլմերը երբեք խորապես չեն քննարկվում: Ին՞չ կասեիք այդ կապակցությամբ: - Գուցե պատճառն այն է, որ Հայաստանում չկա ներքին կինոարտադրություն: Անդրադառնալով քիչ առաջ նշածս խնդիրներին, կցանկանայի ավելացնել եւս մեկը: Իմ կարծիքով, «Ոսկե ծիրանի» թերություններից մեկն այն է, որ հատկապես միջազգային եւ վավերագրական ֆիլմերի ցուցադրումից հետո քննարկումներ չեն լինում: Ֆիլմի մասին խոսվում է նախքան ցուցադրությունը, իսկ դա ճիշտ չէ: Մարդիկ նախ պետք է դիտեն ֆիլմը, հետո միայն կարծիք հայտնեն: Կարծում եմ, քննարկումների ու բանավեճերի զգալի պակաս կա: - Շնորհակալ եմ զրույցի համար, հուսով եմ, մյուս տարի էլ կմասնակցեք «Ոսկե ծիրան» կինոփառատոնին: - Եթե հրավիրեն եւ ֆիլմ ունենամ ցուցադրելու, ինչո՞ւ ոչ: - Իսկ հույսեր կա՞ն: - Անշուշտ, ունեմ վավերագրական ֆիլմեր, սակայն չգիտեմ, թե որքանով են դրանք հարմար կինոփառատոնում ներկայացնելու համար: Ֆիլմերից մեկը Թեհրանից Կասպից ծով անցնող ճանապարհների մասին է, մեկ ուրիշըՙ այդ ափերով թափառող աշխարհաշրջիկների մասին: