ԱՆՀՆԱԶԱՆԴՈՒԹՅԱՆ ՕՐԻՆԱԿ

Լևոն Բարսեղյան. Հրապարակախոս, Գյումրիի ժուռնալիստների Ասպարեզ ակումբի խորհրդի նախագահ -Լեւոն, քո կարծիքով ժողովրդի մոտ ե՞րբ է հասունանում ապստամբության ցանկությունը, արդյոք մենք ունենք ապստամբելու իրավունք: Եվ արդյոք մենք դրա շեմին ենք: -Իհարկե, մենք կանխավ ենթադրում ենք, որ ժողովուրդ ասելիս ի նկատի ունենք ՀՀ ժողովրդին, հենց Սահմանադրության առաջին հոդվածի մեջ էլ ամրագրված է Ձեր ասած իրավունքը, իհարկե, բառացի չի ասվում` ապստամբելու իրավունք ունի, պարզապես ասվում է, որ իշխանությունը պատկանում է ժողովրդին, եւ արդեն սրանից ինչ բխում է` ճշմարիտ է. եթե ինչ-որ մի պահի պարզվում է, որ իշխանությունը չի պատկանում ժողովրդին, ուրեմն հարկավոր է ուղղել այդ շեղումը, պարտավոր ենք նորից ու նորից վերադառնալ այդ հոդվածին: Եվ երկար քննարկել այս թեման, քննարկել, թե մի սուտասան ոստիկան ապստամբությունը օրորոցում խեղդելու իրավունք ունի, թե չունի, անիմաստ է, սա քննարկման առարկա չէ, ուր մնաց վեճի առարկա լիներ: Եթե դու ոստիկան ես, գործդ արա եւ ոչ թե մարդկանց սահմանադրական իրավունքը սկսիր վիճարկել: -Փաստորեն, եթե այսօր մեզանում Սահմանադրության առաջին հոդվածը խախտված է, ուրեմն պետք է շտկել: -Այո, ստացվել է այնպես, որ մեր իրականության մեջ իշխանությունը պատկանում է իշխանությանը. այն ձևավորվել է բազմաթիվ կեղծիքների, խախտումների, սպանությունների, բանտարկությունների եւ մեր իրավունքների բազմաթիվ խախտումների արդյունքում: Իրականում ժողովրդից ձևավորված իշխանությունը հաշվետու է ժողովրդին: Ժողովուրդը կարող է ասել` եղբայր, չես գոհացնում մեզ, ցտեսություն, ինքն էլ մինչեւ ցտեսություն ասելը պետք է գլխի ընկնի եւ ասի` կներեք, տղերք, չստացվեց, հիմա գնում եմ, թող ուրիշը գա անի: Մեր երկրում իրադրությունն այլ է, ժողովուրդը մի կողմում է հայտվել, իսկ իշխանությունը` մեկ այլ կողմում, անհատների մակարդակում իհարկե բացառություններ կան. իշխանության մեջ եղողներից էլ կան մարդիկ, ովքեր հստակ գիտեն, որ իշխանությունը ժողովրդինը չէ, եւ իշխանությունը ժողովրդից չէ, բայց իրենք դատապարտպած են աշխատելու, դատավորներ կան, ովքեր միջանցքներում բռնում են փաստաբաններին եւ սկսում են բողոքել` օֆ, հոգնել եմ, չեմ կարող, հերիք եղավ, կյանքս կերան, պետք է դիմում գրեմ, դուրս գամ, հինգ րոպե հետո գցում են իրենց վրա այդ սև զգեստը, մտնում են ներս, որպեսզի անարդարություն իրականացնեն: -Համամի՞տ եք Ստեփան Դանիելյանի այն մտքի հետ, երբ ասում է` ապստամբության համար շատ կարևոր է նաև իշխանության մի հատվածի կողմից դրա գիտակցումը, այսինքն` իշխանության մի հատված ոչ թե պատերի տակ, այլ իրականում պետք է գիտակցի հեղափոխության անհրաժեշտությունը: -Ցավոք, դեռ չեմ հասցրել կարդալ Ստեփանի հարցազրույցը, բայց կարող եմ ասել, որ եթե մի քիչ հեռանանք, կհասնենք Լենինին` ներքեւինները չեն ուզում, վերեւիններն էլ այլեւս չեն կարող: Մեր վերեւինները ինչքան էլ չկարողանան (քանի որ հանցագործ ճանապարհով են իշխանությունը ձևավորել), նրանց մոտ խնդիրների լուծման նախապատվությունների ցանկում առաջին տեղում ոչ թե անօթևաններին բնակարաններով ապահովելն է, մարդկանց սոցիալական խնդիրները լուծելը, այլև իշխանությունը պահպանելու խնդիրն է: Մնացածն արդեն սրանից բխող է կամ երկրորդական. ես այսպես եմ տեսնում Հայաստանի իշխանության իրական վիճակը: Իշխանություն ասելիս ես ի նկատի ունեմ նախագահական պալատը և ԱԺ-ի մեծամասնությունը: Ակնկալել, որ միջին կամ կրտսեր օղակի աշխատողների իշխանության համակարգում դժգոհությունը կարող է հասնել այնպիսի մի ծավալի, որ կբերի վերեւինների չկարողանալու վիճակին, ես չեմ սպասում կամ չեմ հավատում, որ դա կարող է տեղի ունենալ: Ինձ համար անհավատալի է, որ իշխանությունը այսպես ասած թևաթափ կլինի: Անհավատալի է նաև այն հուսառատ ենթադրությունը, որ պտտվում է ժողովրդի մեջ, թե վերջապես վերեւում իրար կուտեն, կպրծնենք: Այս վարկածը նույնպես կա, վաղը չէ մյուս օրը, կամ մինչեւ չորեքշաբթի իրար հաստատ կոչնչացնեն, ու կպրծնենք, այդպես չի լինում: Երբ իշխանության տեսակը կլանային է, նրանց մեջ միշտ ուժեղը կլանում է թույլին, բառախաղ ստացվեց, բայց այդպես եմ կարծում: Գիտեք, ես ուզում եմ անդրադառնալ «ապստամբություն» բառին, թե ինչ ենք մենք հասկանում դրա տակ. օրինակ, երբ ես տեսնում եմ, թե ինչպես են իշխանության մարդիկ հանրային միջոցները ոչնչացնում անձնական շահերի համար, ինչպես են հանրության տեսանկյունից անօգուտ ծախսում այդ միջոցները, բայց իրենց համար լավ էլ օգտակար են ծախսում, ցանկություն է առաջանում խանութպաններին ասել` ՀԴՄ կտրոն չտպել: Օրինակ` ես ասում եմ` ինձ ՀԴՄ կտրոն պետք չէ, ես չեմ ուզում սնուցել այն իշխանությանը, որը ժողովրդից չէ, սա քաղաքացիական անհնազանդության քայլի փոքրիկ օրինակ է քաղաքացու մակարդակում, որը մասնակցելով այս ապստամբությանը` կարող է նպաստ բերել: Պատմությունն ունի բազմաթիվ օրինակներ, մեթոդներ և տեխնոլոգիաներ, թե ինչպես շարքային քաղաքացին կարող է մասնակցել չզինված ապստամբությանը, օրենքի շրջանակներում դիմադրություն ցույց տալ: Ես դատապարտված եմ եղել մասնակցել Շիրակի տաքսիստների շահերի պաշտպանությանը եւ կարող եմ ինձ թույլ տալ ասել, որ կարողացանք հաղթել տաքսիստների համառ եւ անզիջում պայքարի, մինչև վերջ սեփական քաղաքացիական շահերը պաշտպանելու շնորհիվ: -Սակայն ասում են կարևորը ապստամբության հաղթանակը չէ, կարևոր է, թե ինչ ենք փոխելու դրանից հետո: Լոկը, Մոնտեսքյուն գիտեին ապստամբելուց հետ իրենց հաջորդ քայլը, արդյո՞ք մենք գիտենք: -Ես այդ մարդկանց հետ համեմատվելու բարեբախտությունը չունեմ, ես ամենաշատը շարքային զինվոր եմ այդ հնարավոր փոփոխության եւ ես անում եմ իմ հեղափոխությունը իմ բոլոր բողոքներով ու կռիվներով, որտեղ որ լինի: Մեր երկրում, դժբախտաբար, չի ձևավորվել այն հասարակական-քաղաքական շփումների մթնոլորտը, երբ քաղաքական նկրտումներ ունեցող ուժերը կարողանային ազատորեն մրցակցել, տիրապետել եւ օգտագործել բոլոր հնարավոր ինտելեկտուալ ռեսուրսները, մշակել զարգացումների հնարավոր պլաններ: Այդպիսի հնարավոր պլաններ որոշ քաղաքական ուժերի մոտ կան, բայց դրանք տեսլականի նշանակություն ունեն: Ոչ իշխանության մեջ եղողները, ոչ իշխանության միտողները չունեն այդ «գծագրերը»… ինչպե՞ս, ի՞նչ, վե՞րջը, սխեման, քարտեզը, գծագիրը ի՞նչ ենք անում, ինչպե՞ս ենք անում, ո՞ւր ենք հասնելու, չունենք Հայաստանում: -Համամի՞տ եք այն տեսակետին, որ մենք այդ ծրագիրը չունենք, որովհետև ինտելեկտի ճգնաժամ ունենք: -Դա ընդամենը պատճառներից մեկն է, մենք բազմաթիվ ուրիշ պատճառների տակ ենք ծռած. այն, որ հարմարվել ենք մի քանի հարյուր տարի, քան թե ընդվզել, եւ սա լրջագույն խնդիր է մեր մտքի, հոգեկերտվածքի համար, հայաստանցիների համար շատ ավելի լավ է հարմարվել, քան թե փորձել փոխվել ու փոխել: Բացի այդ, չեմ կարծում, որ այնքան ենք խորացել ինտելեկտի ճգնաժամում, որ լուծումներ չգտնենք, լուծումներ կան, դրանք ծախսատար, աշխատատար, ժամանակատար լուծումներ են, ես էլ սկսել եմ չհավատալ կարճ լուծումների երկարակյացությանը, բայց միեւնույն ժամանակ ասեմ, որ ամենաանհաշտներից ու շտապողներից մեկն եմ: Բացի այդ, հետաքրքիր ծրագրեր են գրվում ընդդիմության կողմից, ինչը ողջունելի է: -Դրանք կյանքի կոչվելու հնարավորություն ունե՞ն: -Ես կարող եմ ասել, որ այս ծրագրերն ընդամենը տասը անելիքներից մեկն են: -Իսկ որո՞նք ենք մյուս 9-ը: -Պետական իշխանության համակարգում աշխատող յուրաքանչյուր պաշտոնյա գործի գնալիս պետք է հանդիպի ժողովրդական դիմադրության, թուքումուրի` ըստ մեղքի ծանրաբեռնվածության, պիտի հանդիպի` «ամոթ քեզ, այ բալա, կամ` այ տղա», որ ծառայում ես այս ռեժիմին, ինչը պետք է տեւական անհարամարությունների բերի, հանցագործները պիտի անպատվությունների արժանանան այն բանի համար, որ իմանալով ռեժիմի չարագործությունները, շարունակում են ծառայել դրան ու դրա պաշտպանությանը: Կարծում եք` Հեռուստատեսության և ռադիոյի ազգային հանձնաժողովի անդամները չե՞ն հասկանում, որ սպասարկում են ռեժիմին, իրենք չե՞ն հասկանում, որ իրենք ծառայում են խոսքի ազատության դեմ պայքարին, իրենք իրենց մեջ երկատված կիսված վիճակում են. մի կեսով իշխանությունը ինչ ասում է, դա էլ անում են, իրենք իրենց խաբելով, թե դե երկիրը ազգային անվտանգության խնդիրներ է լուծում Ա1+-ին եթեր չտալով…, մյուս կողմից էլ անընդհատ վախերի մեջ են, որ հակառակ կողմից որևէ մեկին ճանապարհին չհանդիպեն: Ընդդիմության անելիքներից մշտական դատական հալածանքներն են հանրային միջոցները ոչնչացնողների դեմ, ես սա չեմ առաջարկում այն պատճառով, որ տեղյակ չեմ, թե ինչպիսին է հայաստանյան դատական համակարգը, ես սա որպես գործիք եմ առաջարկում: Գազի գնի անհիմն թանկացման դեմ ՀԱԿ դատական հայցը մի այդպիսի օրինակ է, այսպիսի տարատեսակ` հազարավոր հայցերով հարկավոր է խեղդել դատական համակարգը: Տաքսիստների, տնանկների, խաղաղ պայմաններում, ճակատագծից հեռու բանակում սպանվածների եւ մյուս հալածյալների կողքին ովքե՞ր պիտի կանգնեն, եթե ոչ ընդդիմադիրները, կողքներին կանգնել ասվածը բազմիմաստ բան է, տասնյակ, հարյուրավոր հնարք ու միջոց կա, որ ընդդիմությունը չի օգտագործում, այն իր ռազմավարության եւ մարտավորության լրջագույն վերանայումների կարիքն ունի: Առհասարակ բոլոր այն ուժերը, որոնք քննադատում են իշխանություններին եւ մանավանդ համարում են, որ Հայաստանում իշխում է ավտորիտար ռեժիմը, որ իշխանություն է զավթել, պարտավոր են հանրության շահերի պաշտպանության եւ իշխանության գալու որակյալ ռազմավարություն ունենալ եւ չկրկնել կրկնված սխալները: Այնինչ, առայժմ իշխանությունն ավելի ակտիվ է ամրապնդվում, քան ընդդիմությունը` սասանում սրանց ավտորիտարիզմը: ԶՐՈՒՑԵՑ ՍԻՐԱՆՈՒՅՇ ՊԱՊՅԱՆԸ «Լրագիր» 5-6-2010