ՄԻԱԿ ԲԱՆԸ, ՈՐԻՆ ՊԵՏՔ Է ՕԳՆԵԼ

Դավիթ Հովհաննիսյան. արևելագետ, ՀՀ արտակարգ և լիազոր դեսպան

-Պարոն Հովհաննիսյան, հասարակության մեջ այսօր ի՞նչ տրանսֆորմացիաներ եք նկատում, արդյոք հիմա ավելի պահանաջատեր հասարակություն է եւ կարողանում է քաղաքական խավին հստակ պահանջներ ներկայացնել:

-Մի քանի ընդհանուր բան կարող եմ ասել. առաջին` գիտակցության ֆրագմենտարությունը. չկար ամբողջական աշխարհի պատկեր, ամբողջականացած աշխարհընկալում, այն ֆրագմենտար էր և շատ տարբեր` տարբեր անհատների, խմբերի գիտակցության մեջ։ Ինձ տարիներ շարունակ մտահոգում էր նաև այն, որ ՀՀ զարգացման վերաբերյալ տեսլականը շատ աղոտ է, գոյություն չունի, իսկ այն փոքր խմբերում, որտեղ ինչ-որ աշխատանք էր տարվում տեսլական ձեւավորելու վերաբերյալ, ուղղակի հակադարձ պատկերացումներ, հակադարձ աշխարհընկալումներ էին, ինչը կարծես քիչ թե շատ հաղթահարվում է: Սակայն հասարակության մեջ նորից արտագաղթի միտում կա, որը մեծ վտանգ է պարունակում, քանի որ հիմա արդեն նախկինի պես չեն գնում Ռուսաստանում ուղղակի ցանկացած աշխատանք անելու, շինարարության վրա կամ ասֆալտ փռելու, այլ հրավիրում են պատրաստ, երիտասարդ կարող կադրերին, ինչը լուրջ վտանգ է հասարակության համար: Այսինքն` գնում են նրանք, ովքեր պետք է ձեր ասած պահանջը ձեւավորեին: Մենք մի այդպիսի լուրջ պրոբլեմի արդեն բախվել ենք. 90-ականների արտագաղթի արդյունքում 35-40 տարեկանների սերունդը շատ թույլ է ներկայացված Հայաստանում: Իսկ հիմա մենք նորից կանգնում ենք մի լուրջ վտանգի առջեւ, որ արդեն 25-30 տարեկաններն էին, որ պետք է լրացնեին այդ բացը, նրանք էլ գնում են:

-Ռուբեն Հախվերդյանը արտագաղթի այս տեսակ տեմպերի պատճառ համարում է իշխանություններին: Ի՞նչ եք կարծում, սա իշխանությունների կողմից մշակված հատո՞ւկ քաղաքականություն է:
-Սա համակարգի սխալների արդյունք է: Կարծում եմ`այն մոնոպոլիստական համակարգը, որը ձեւավորվել էր եւ որոշ ժամանակ անհրաժեշտություն էր մեր տիպի հասակությունների համար (կան աքսիոմատիկ բաներ, որ պետք է տեղի ունենան, պետք է կապիտալի նախնական կուտակում տեղի ունենար և այլն), բայց երբ հասարակությունը, տնտեսությունը զարգանում է, երբ ամբողջ աշխարհն այսօր հիմնվում է տարբեր եւ բազմապիսի հնարավորությունների իրականացման ձեւերի վրա, այն տնտեսական համակարգը, որում ապրում ենք, այնպիսի կապանքներ է ստեղծում, որոնք թույլ չեն տալիս ոչ ստեղծագործական էներգիան զարգացնել, ոչ նույնիսկ ուղղակի սպասարկման պահանջները լրջորեն լուծել: Հայաստանում ապրանքները այնպիսի գներ ունեն, որ շատ հարուստ երկրներում այդ գները չկան. դա մոնոպոլիզմի պայմանավորվածության արդյունք է, երբ մի քանի ընկերությունների տերեր պայմանավորվում են, որ կոնկրետ գնով են վաճառելու տվյալ ապրանքը: Սա Միացյալ Նահանգներում ամենածանր հանցանքներից մեկն է համարվում, այնինչ մեզ մոտ դա օրենքի նման իրականացվում է:
Եվ երկրորդ`նորից սկսվել է անհանդուրժողականությունն այլ տիպի մտքերի նկատմամբ, ինչը չափազանց վտանգավոր է: Դրա կուլմինացիան մարտի մեկն էր, երբ այլ կերպ մտածող մարդկանց ուղղակի սպանեցին: Այդ պահից սկսած հետնահանջ է նկատվում, հանդուրժողականություն, ուրիշի կարծիքը լսելու պատրաստակամություն գրեթե չկա:

-Քաղաքագետ Երվանդ Բոզոյանը ասում է` ոչ թե պետք է պատժել, այլ պետք է օգնել օլիգարխին տնտեսությունը զարգացնելու նպատակով:
-Միակ բանը, որին պետք է օգնել, օրենքն է, երբ դու օգնում ես, որ օրենքն իրականացվի, օգնում ես, որ պատժեն նրան, ով խանգարում օրենքը իրականացնելուն, հասարակական անարգանքի ես ենթարկում այն դատավորին, որն անարդար եւ ակնհայտորեն կաշառված դատական որոշումներ է ընդունում, հետապնդում ես այն դատախազին, որ քաղաքական նպատակներով է գործ հարուցում եւ այլն: Սա բոլոր տիպի իրավիճակների առողջացմանն է նպաստում: Իսկ ինչ բան է օլիգարխին օգնել, չեմ հասկանում: Առհասարակ «օլիգարխ» բառը Հայաստանի պայմաններում չեմ հասկանում, որովհետեւ ֆեոդալական տնտեսական համակարգում օլիգարխ չի լինում, առավելագույնը լինում է իշխանիկ, իշխան, լավագույն դեպքում` դուքս:

-Իսկ ո՞ր պահից սկսած սկսվեց ընդհանրապես չգործել օրենքը:
-Այն պահից, երբ իշխանությունը հասարակությանը սկսեց իր կամքը թելադրել, այն պահից, երբ ընտրությունները Հայաստանում դարձան ֆիկցիա, այդ պահից օրենքը չի աշխատում` 95-96, 98, 2003 եւ այդպես բոլոր ընտրությունները, գնալով ավելի վատացավ, ինչը հանգեցրեց մարտի մեկին:

-Իսկ ի՞նչ եք կարծում, այս տեսակ իրադարձությունները կարո՞ղ են արդյոք մյուս ընտրությունների արդյունքների վրա ազդել:
-Անշուշտ, այդ ազդեցությունը մենք տեսնում ենք: Երբ ես ասում եմ, որ կա որոշակի հաղթահարում, գիտակցության ֆրագմենտարության առումով, նաև դա ի նկատի ունեմ: Մարտի մեկը իսկապես շատ բաների վերագնահատման, վերաիմաստովորման առիթ հանդիսացավ, պատճառները ավելի խորն են, ավելի շատ են:

-Առջեւում ընտրություններ են, դաշտում քաղաքական վերադասավորումներ, վերամիավորումներ պատկերացնո՞ւմ եք:
-Ես ներքին քաղաքականության մեջ ինձ փորձագետ երբեք չեմ համարել, պարզապես որպես քաղաքացի, ով ապրում է այս երկրում, ինչ-որ չափով ծանոթ է այս երկրի քաղաքական ուժերին, կարծում եմ` արտագաղթը մեծ վտանգ է նաեւ այս ընտրությունների շուրջ ձեւավորվող իրավիճակի համար, որովհետեւ այն երիտասարդական ուժը, էներգիան, որը մենք տեսանք նախագահական ընտրությունների ժամանակ, չափազանց կարեւոր էր, քանի որ այն տվեց հասարակությանը նոր լիցքեր: Հիմա էլ իմ հույսերը էլի կապված է այդ երիտասարդների հետ, թող տարբեր մտքեր արտահայտեն, թող տարբեր քաղաքական դաշտերի պատկանեն, բայց երիտասարդությանը մի լավ բան է հատուկ, իրենք անկեղծ են եւ իրենք անգաժավորված չեն, ներգրավված չեն իրենց շահերի, կարիերաների համար: Անշուշտ, խոսքս բոլորին չի վերաբերվում։
Իսկ ինչ վերաբերում է ընտրություններին` կա ընդդիմություն, որը Կոնգրեսն է, եւ կա իշխանություն, որը բավականին ամորֆ է: Այն, ինչ տեղի է ունենում ՀՀԿ–ի, Բարգավաճ Հայաստան, Օրինաց երկիր, Դաշնակցություն կուսակցությունների շուրջ, եւ թե սրանց մեջ ինչ հարաբերություններ նախընտրական շրջանում կձեւավորվեն, պարզ չէ: Պարզ է, որ ինչ-որ պայմանավորվածություններ են ձեռք բերվելու, քանի որ առանց այդ պայմանավորվածությունների` իշխանության համար շատ հարցական, թեական կդառնա ընտրություններում հաղթանակը, ինչին իշխանությունը չի գնա: Չեմ բացառում, որ պայմանավորվածություններ ձեռք կբերվեն նաեւ որոշ ընդդիմադիր խմբերի հետ: Հիմնական պայքարը Կոնգրեսի եւ իշխանությունների միջեւ է լինելու:

-Հասարակությունն այդ ժամանակ կակտիվանա՞. շատ է խոսվում այն մասին, որ ընտրություններին հասարակությունն այս անգամ այնքան էլ ակտիվ չի լինի, որովհետեւ կա մեծ հիասթափություն, հասարակությունը երկարատեւ հանդուրժողականության փուլ է մտել:
-Ես կտրականապես համաձայն չեմ բոլոր այն հեղինակների, վերլուծաբանների հետ, որոնք ասում են, որ մեր հասարակությունը քնած է, անընդհատ ինչ-որ պրոցեսներ կան: Պարզ է, որ ընտրությունների շրջանում ավելի մեծ ակտիվություն կնկատվի:

-Արդյոք ընտրությունների վրա հույս դնել կարելի է:
-Կարծում եմ` մարտի մեկը որոշ բաներ փոխեց, չեմ կարծում` չափազանց սխալական քայլեր հետագայում արվեն, որովհետեւ ի վերջո դա նաեւ իշխանությանն է հարվածում: Կարծում եմ` այն, ինչ տեղի ունեցավ 2008-ին, փոխել է իրավիճակը, որոշակի դրական բաներ տեսնում եմ: Ես տեսնում եմ, որ հասարկությունը որոշ հարցերում կարողանում է իր ձայնը տեղ հասցնել, իր պատկերացումները, իր կարծիքները պաշտպանել:

-Բանակի իրադարձությունների բացահայտումներն է՞լ են, ըստ Ձեզ, հասարակության ակտիվության արդյունք:
-Անշուշտ, իմ կարծքով բանակն այսօր ավելի լավ վիճակում է, քան նախկինում: Այսօր տեղեկատվությունն ավելի շատ է այն մասին, թե ինչ է տեղի ունենում բանակում: Նախկինում բնապահպանական խնդիրների վրա ուշադրություն դարձնող չկար, իսկ այսօր դժվար է դրանց վրա ուշադրություն չդարձնել:

ԶՐՈՒՑԵՑ ՍԻՐԱՆՈՒՅՇ ՊԱՊՅԱՆԸ
«Լրագիր» 16-11-2010-