Ինչպես սատանան խունկից

Մեր զրուցակիցն է բլոգեր Արմեն Հովհաննիսյանը

-Սոցիոլոգ Ահարոն Ադիբեկյանի ներկայացրած հարցումների արդյունքները ցույց են տալիս, որ ՀԱԿ-իշխանություն սկսված երկխոսությունը հասարարակության համար հետաքրքրություն չի ներկայացնում: Բացի այդ, նրա խոսքով` իշխանությունը չի գնա արտահերթ ընտրությունների: Ըստ Ձեզ` իրո՞ք չկա այդ հետաքրքրությունը:
-Նախ ասեմ, որ Ադիբեկյանի ցանկացած կարծիք չեմ դիտարկում որպես մասնագիտական փորձագիտական կարծիք, այլ դիտարկում եմ որպես զուտ անձնական: Նրան, որպես սոցիոլոգի, վերապահումներով եմ վերաբերվում: Իսկ ինչ վերաբերում է հանրության կարծիքին, միշտ կա ակտիվ զանգված, որն այս կամ այն չափով հետաքրքրվում է քաղաքականությամբ, համակրում կամ հարում է այս կամ այն ուժի, մասնակցում ինչ-որ հանրային դրսևորումների, կան մարդիկ, ովքեր մամուլից կամ բակային խոսակցությունների արդյունքում տեղեկատվություն են ստանում, վերլուծում և կարծիք են ձևավորում: Կարծում եմ` ակտիվ քաղաքականությամբ հետաքրքրվող մարդկանց մեջ երկխոսության վերաբերյալ կարծիքը հիմնականում բացասական է, բացի ՀԱԿ-ի շատ եռանդուն մի խումբ անդամներից, որոնք քննադատաբար չեն վերաբերում ՀԱԿ-ի ցանկացած գործունեության կամ գործողության:

-Որտե՞ղ եք տեսնում անվստահություն երկխոսության մեջ:
-Կա գիտելիք և կա բնազդ: Մարդիկ բնազդաբար հասկանում են, որ 20 տարի ահռելի պաշար /նյութական և ոչ նյութական/ իրենցից սեփականացվել է, խլվել, հասկանում են, որ հիմա երկու ուժ քննարկում են` ինչպես ժողովրդից խլածը վերաբաշխեն իրար մեջ, այսինքն`բնազդաբար մարդը հասկանում է, որ ինչ արվում է, ի վնաս իրեն է արվում, որովհետև իրեն հասանելիք իշխանությունը, նյութական և ոչ նյութական բարիքները, գործընթացների վրա ազդելու լծակները խլել են իրենից, և ինչ-որ մեկ ուժ պատրաստ է մասնակիորեն զիջել մեկ այլ ուժի:

-Ինչո՞ւ եք այս ամենի մեջ գործարք տեսնում, ՀԱԿ-ն ասում է, որ սա իշխանությունը հանձնելու անցնցում եղանակ է:
-Գործարքը որպես այդպիսին չեմ ժխտում և չեմ համարում հանցագործություն, սակայն ինչի՞ շուրջ խոսել: Օրինակ, եթե ՀԱԿ-ը և իշխանությունը պայմանավորվեին, որ իշխանափոխությունը խաղաղ և առանց արյունահեղության է լինելու, կարծում եմ, ցանկացած ադեկվատ մարդ դա պետք է ողջուներ, անգամ եթե ինքը ոչ ՀԱԿ-ին, ոչ էլ իշխանությանն է հարում, բայց երբ հարցը գնում է մեզ պատկանող ռեսուրսների, պաշարների`առանց մեր մասնակցության վերաբաշխման մասին, այս գործարքը դրական չի կարող գնահատվել:

-Հասարակության մասնակցությունը այս ամենում որտե՞ղ և ինչպե՞ս եք պատկերացնում:
-Լեհաստանի օրինակը պետք է նորից բերեմ, երբ «Սոլիդարնոստը» արտահայտում էր լեհերի ամենատարբեր խավերի ճնշող մեծամասնության կարծիքը, գնաց բաց երկխոսության, ընդհուպ մինչև տեխնիկապես բաց, այսինքն`ամբողջ խոսակցությունը եթեր էր հեռարձակվում:

-ՀԱԿ-ը նույնպես պահանջեց եթեր հեռարձակել երկխոսությունը, բայց Հանրային հեռուստատեսությունը հրաժարվեց:
-Դա առաջա՞րկ էր, թե՞ պահանջ: Եթե դա առաջարկ էր, ապա այնպիսի առաջարկ էր, որ պետք է մերժվեր, իսկ եթե պահանջ լիներ, կարող է չմերժվեր: Այսինքն` եթե դա նպատակ լիներ, ապա այլ կերպ կներկայացվեր և կդառնար երկխոսության նախնական պայմաններից մեկը: Իսկ այն, որ իշխանությունն ընդհանրապես ցանկացած հանրայնացումից վախենում է, ինչպես սատանան խունկից, փաստ է, և, բնականաբար, իշխանությունը մերժելու էր առաջարկը, որովհետև իրենց համար հանրության հետ կիսվելը, առավել ևս հանրությանը ցույց տալ, թե ինչպիսի առևտրի մեջ է մտնում ընդդիմության հետ, ձեռնտու չէ:

-Առաջիկայում Ձեր նշած պայմանավորվածությունը արտահերթի՞ շուրջ կլինի:
-Չեմ կարող ասել: Կարելի է պայմանավորվել ընդդիմության` Աժ-ում որոշակի ձայների ապահովման կամ էլեկտրոնային զանգվածային միջոցների ավելի հասանելիության ապահովման շուրջ`ընդհուպ մինչև հեռուստաալիքներ տրամադրելը: Բայց այդ ռեսուրսները ոչ ընդդիմությանն էին, ոչ իշխանությանը: Սրանք հանրային լծակներ են, և այդ լծակները այս կամ այն կերպ պետք է վերադարձնել հանրությանը, և հանրությունը ինքը կորոշի` ով կտնօրինի այդ լծակները: Իսկ արտահերթ ընտրություններ, համոզված եմ, չեն լինելու, տեխնիկապես շատ դժվար կլինի արտահերթը կազմակերպելը: Ամենակարևորը` հերթական և արտահերթ ընտրություններն այսօրվա Հայաստանի պայմաններում բերելու են մի արդյունքի` իշխանության վերարտադրության, պարզապես ընդդիմության քվոտաները մի քիչ կընդլայնվեն, ՀԱԿ-ը կկլանի մի քանի մանր քվոտաներ`անկախ նրանից` մեկ ամսից, թե մեկ տարուց ընտրություններ կլինեն`այլ բան չի լինելու, քանի որ այս վարչակարգը պատրաստ չէ մտնել քաղաքական մրցակցության մեջ: Ինքը պատրաստ չէ, բայց կարող է գնալ, եթե իրեն ստիպեն, եթե չեն ստիպում, ուրեմն չի գնում:

-ՀԱԿ-ի ստիպելու արդյո՞ւնք չէ երկխոսությունը:
-Այո, բայց շատ կարևոր է` ինչի շուրջ: Մեկ անգամ էլ եմ ասել, այս հարցը եթե հիմա էլ չլինի, ապա հինգ տարի հետո լուծվելու է արյունահեղությամբ: Եթե դու իշխանությունը խաղաղ ճանապարհով չես կարող փոխել, հանրությունը վաղ թե ուշ պետք է դուրս գա փողոց, դրա համար իրեն պետք է տալ հնարավորություն ազատ արտահայտվել ընտրությունների միջոցով, որ նա ստիպված չլինի փողոց դուրս գալ:

-Այս ընթացքում մյուս ուժերը կարծես լռում են, ինչո՞ւ:
-Կարծում եմ` քաղաքական ուժերն անհամբեր սպասում են երկխոսության արդյունքներին, որովհետև եթե պայմանականորեն հաջողեն, այսինքն` ինչ-որ բանի շուրջ պայմանավորվեն, ապա սա նոր տեսակի ընդդիմության հնարավորություն կտա` քննադատել գոյություն ունեցող պայմանավորվածությունները և դեմ գնալ դրան: Եթե տապալվեն, այսինքն` որևէ պայմանավորվածության չգան, նույնպես հնարավորություն կտան ինքնադրսևորվելու: Բոլորը սպասողական վիճակում եմ, ինչը ես այնքան էլ ճիշտ չեմ համարում, որովհետև դու պետք է քո այլընտրանքը մշակես և ներկայացնես հանրությանը:

-Այս ընթացքում շատ է խոսվում նախաձեռնությունների` քաղաքացիականից քաղաքական հարթություն տեղափոխվելու անհրաժեշտության մասին: Դուք ինքներդ նախաձեռնության անդամ եք, գուցե պետք է այդ կետի՞ց սկսել:
-Կոնկրետ օտարալեզու դպրոցների դեմ պայքարը քաղաքական պայքար է, որովհետև եթե դու պահանջում ես, որ պետությունը փոխի իր քաղաքականությունը կամ չփոխի, դու քաղաքական պահանջ ես ներկայացնում: Այլ բան է, որ շարժումը կուսակցական չէ, այլ խնդիր է, որ այն բացարձակապես բազմակարծիքային, պլյուրալիստական հիմքի վրա է: Ես կարծում եմ`Հայաստանում բոլոր լուրջ խնդիրները քաղաքական են` էկոլոգիան, քաղաքաշինությունը քաղաքական խնդիրներ են, մանր բիզնեսի դեմ ոտնձգությունը գերքաղաքականացված խնդիր է, որովհետև մի ամբողջ սոցիալական խավի է վերաբերում: Այլ խնդիր է, որ ես կարծում եմ, այդ քաղաքացիական դրսևորումը չպետք է կուսակցականացվի այն իմաստով, որ կուսակցությունները ստեղծեն իրենց կից քաղաքացիական շարժումներ, քանի որ դա կհանգեցնի նրան, որ կդիտարկվի հատվածական ընդվզում, և բնակչության այն հատվածը, որն այս կամ այն կուսակցությանը չի հարում, չի միանա երբեք: Այսինքն`դա խոչընդոտ կհանդիսանա:

-Արմեն, այս ողջ ընթացքում արտագաղթը մեծ ծավալների է հասնում, չե՞ք կարծում, որ հնարավոր է` հինգ տարի հետո էլ ընդվզող չլինի:
-Ինձ համար այս հարցը մի քիչ անձնական բնույթ է կրում, ցավոտ հարց է, որովհետև մերձավորներ ունեմ, որոնք հեռացել են: Կարծում եմ` այս թիվը մեծանալու է: Հայ մարդը, ցավոք, իր հոգեբանության մեջ մի կենտրոն ունի. ցանկացած խնդրի լուծում դիտարկում է արտագաղթը: Մարդիկ կարող են հիասթափվել ընդդիմության քաղաքականությունից, կարող են հիասթափվել իշխանության քաղաքականությունից, մարդիկ կարող են զրկվել վերջին ապրուստից, օրինակ` շնորհիվ քաղաքապետարանի և կառավարության սանձարձակ միջոցառումների, որոնք մի ամբողջ կարևոր խավ, մանր բուրժուազիան ոչնչացնում են, և արտագաղթել: Հային արտագաղթելու համար հատուկ պատճառներ պետք չեն, ամեն ինչ կարող է պատճառ հանդիսանալ, և ամեն մեկս մեր մեղքի բաժինն ունենք Հայաստանից հեռացած ամեն մարդու համար, որովհետև նշանակում է, որ այդ առիթները ստեղծել ենք: Մենք պետք է մի պարզ բան հասկանանք` մարդկային օրգանիզմը վերապրելու, հարկ եղած տեղը հիվանդությունները հաղթահարելու համար պետք է ունենա արյան մինիմալ զանգված, մոտավորապես 5 լիտրի չափ, եթե երեք լիտր լինի, մարդն արդեն ապրել չի կարող, հիմա մենք արյունաքամ ենք լինում, նշանակում է, որ բոլոր ուղղահայաց և հորիզոնական կառույցները, որոնք որպես հիմք պահանջում են որոշակի մարդկային զանգված, չեն կարող գործել, բանակ չես կարող ունենալ, շուկա չես կարող ունենալ, որ կարողանաս նորմալ տնտեսություն աշխատեցնել: Մենք 40. 000 կմ ավել տարածք ունենք այսօր, որը չենք կարողանում վերաբնակեցնել:
Հայաստանում խախտվում են մարդու իրավուքները, եթե Հայաստանում տնտեսությունը ընդամենը 45 ընտանիքի է պատկանում, աշխարհը պետք է հստակ հասկանա, որ 45 ընտանիքի է պատկանում, մենք մեզ ենք խաբում, այնպես որ պետության իմիջը բարձրացնելու միայն մի ձև կա, դա երկրի ներքին քաղաքականությունը փոխելն է, որն ես չեմ տեսնում: Ըստ իս` մենք պետք է դառնանք ավելի ազատ, ավելի իրավական, ավելի ազգային, և ես այս ամենը չեմ հակադրում, դրանք բոլորը կարևոր եռանկյունի են, մենք պետք է վերջապես հասկանանք, որ մենք պատահական, քարտեզի վրա հայտնված տարածք չենք, այլ հայկական պետություն ենք, որտեղ պետք է լինի ազատություն բոլորի համար, լինի օրենք: Մեր երկրի զարգացման ճանապարհը սա է, բայց կարող են լինել այլ կոնցեպցիաներ, հենց դրա համար էլ մրցակցություն է պետք:
Սիրանույշ Պապյան
«Lragir.am», 11.08.11