ԿՈՆԳՐԵՍԸ ԲԱՐՈՅԱԿԱՆ ԴԱՇՏՈՒՄ

Հարցազրույց նկարիչ Գարիկ Ենգիբարյանի հետ -2009-ը Ձեր դիտարկմամբ: -Առաջինը դա հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման գործընթացն է, որը 2008 թ. ռուս-վրացական պատերազմից հետո ստեղծված իրավիճակի արդյունք է։ Գործընթացը ցույց տվեց, որը հայաստանցիների և սփյուռքահայերի համար առաջնային են տարբեր խնդիրներ։ Եթե հայաստանցիների համար այսօր կարևորագույն խնդիրները մարդու իրավունքներն են, սոցիալական հարցերը, որի վառ վկայությունը մարտի 1-ի դեպքերն են Երևանում, ապա սփյուռքի համար ցեղասպանությունն է, որի վկայությունը հայ-թուրքական հաշտեցման գործընթացի հանդեպ նրանց կոշտ, բացասական դիրքորոշումն է։ Կարևոր էին նաև քաղաքապետի ընտրությունները, որտեղ ընդդիմությունը պարտություն կրեց։ Եվ նրա պարտությունը կայանում էր ոչ այնքան պաշտոնական արդյունքների մեջ, որքան այդ ընտրություններին երևանցիների ցածր մասնակցության: Սա համարում եմ ընդդիմության ամենամեծ պարտությունը, ինչը ցույց տվեց, որ հասարակությունն ընդհանուր առմամբ հավատը կորցրել է ընտրությունների միջոցով իշխանափոխության հասնելու ընդդիմության քաղաքականության հանդեպ: Կցանկանայի նաև նշել համաշխարհային ֆինանսական ճգնաժամը, որը հստակորեն ցույց տվեց, որ մենք, այնուամենայնիվ, չունենք ժամանակակից տնտեսություն, և մեր տնտեսությունը դեռևս կիսաֆեոդալական փուլում է, որի վրա մեծ ազդեցություն չի կարող ունենալ պոստինդուստրիալ տնտեսական ճգնաժամը։ Իսկ երկրում առաջացած տնտեսական դժվարությունները հիմնականում պայմանավորված էին արտերկրից եկող դրամական փոխանցումների զգալի կրճատմամբ։ -Քանի որ խոսեցիք քաղաքապետի ընտրություններից, հասարակության նույն անտարբերությա՞մբ էր պայմանավորված վերջին ընտրությունները: -Երեկվա ընտրություններում միայն մի խնդիր էր որոշվում, թե իշխանությունները թույլ կտան արդյոք Նիկոլ Փաշինյանը հայտվի ազատության մեջ, թե կորոշեն նրան պատժել։ Ինչպես տեսանք, նրանք նախընտրեցին երկրորդ տարբերակը։ -Եվ ինչպե՞ս եք դիտարկում 2010-ը: Առաջին պարտությունն արդեն կա, ընտրության մեխանիզմը չի գործում: 2008-2009-ի տրամաբանական շարունակությո՞ւնն է լինելու 2010-ը: -Կարծում եմ` զարգացումները լինելու են հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման գործընթացի և դրա հետ կապված տարածաշրջանի երկրների արձագանքների շուրջ։ -Մինչև ո՞ւր կարող են տանել զարգացումները, մինչև ո՞ր կետը կարող են զարգանալ: -Ադրբեջանի թե ներքին և թե արտաքին քաղաքականությունը և դրանից բխող քարոզչական մեքենան հիմնված է շրջափակման և տնտեսական մեկուսացման միջոցով Հայաստանին ծնկի բերելու քաղաքականության վրա: Հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման դեպքում Բաքվի կողմից 16 տարի տարվող այդ քաղաքականությունը կտապալվի: Եվ այստեղ արդեն, իմ կարծիքով, մեծ հավանականություն կա, որ ալիևյան կլանը կնախաձեռնի պատերազմական գործողություններ գործընթացը կանխելու համար: -Իսկ 2010-ին իշխանություն-ընդդիմություն երկխոսություն, այնուամենայնիվ, տեղի ունենալո՞ւ է, թե ոչ: -Նախ ինչ ենք հասկանում ընդդիմություն ասելով... Քաղաքապետի ընտրությունները և երեկվա ընտրությունները ցույց տվեցին, որ հասարակությունն ընդհանուր առմամբ անտարբեր է քաղաքական զարգացումներին: Միգուցե ընդդիմությունը, որը գոյություն ուներ մեկուկես տարի առաջ, այսօր ուղղակի գոյություն չունի: Ես այսօրվա ընդդիմությանը տեսնում եմ հիմնականում բարոյական դաշտում: Թեև վերջին միտինգի ժամանակ Արամ Մանուկյանը ասել է՝ վերջ այլևս բարոյական հաղթանակներին, այնուամենայնիվ, կարծում եմ, ՀԱԿ-ը գնալով ավելի ու ավելի է հեռանում քաղաքական դաշտից և բավարարվում միայն բարոյական դաշտով: -Պատճառն ի՞նչն էր, ըստ Ձեզ, հոգնածությո՞ւնը, անզորությո °ւնը.... -Չէ, հոգնելու մեջ չէր խնդիրը, ամենաառաջինն այն է, որ ընդդիմության կողմից տարվող քաղաքականությունը ձախողվեց. իշխանափոխություն տեղի չունեցավ: Երկրորդ` ընդդիմությունը համարժեք և ճիշտ չարձագանքեց Հայաստանում և տարածաշրջանում տեղի ունեցող քաղաքական փոփոխություններին, և երրորդ` այն առ այսօր շարունակում է ապրել 90-ականների կարոտախտով և 2008 թվականի փետրվարյան կարճատև տասնօրյակի միֆականացմամբ: Այդ պատճառով իշխանությունների համար երկխոսության գնալու իմաստը չկա, որովհետև ՀԱԿ-ն այսօր այն ուժը չէ, որ կարողանա սպառնալիք հանդիսանալ իշխանությունների համար: Կա ինչ-որ կազմակերպված կառույց, գաղափարախոսություն և այլն, և այլն, բայց քաղաքական ուժն այնքանով է ուժեղ, որքանով մեծ է նրա դերը հասարակության սոցիալ-տնտեսական կյանքում: ՀԱԿ-ը այսօր ավելի շատ ինչ-որ դիսիդենտական, մարգինալ շարժում է հիշեցնում։ -Փաստացի, Ձեր ասածով, ունենք մարած ընդդիմություն և վստահություն չներշնչող իշխանություն: Հասարակությունը մենա՞կ է: -Ոչ թե մենակ է, այլ ուղղակի քաղաքական պայքարի մեջ չէ։ -Պատկերացնո՞ւմ եք, որ 2010-ին ստեղծվի նոր ընդդիմություն, մի նոր քաղաքական ուժ, կարծես թե նախաձեռնություններ կան` «Սարդարապատը» և այլն: -Չեմ կարծում: Որպեսզի մենք պատկերացնենք ընդդիմության ձևավորումը, նախ պետք է հասկանանք, թե ինչ իրականության մեջ ենք ապրում: Մենք ապրում ենք ոչ թե կապիտալիստական ազատ շուկայական տնտեսությամբ մի երկրում, որտեղ քաղաքական դաշտը ձևավորվում է տնտեսապես ակտիվ խավերի շահերը արտահայտող քաղաքական ուժերի պայքարի արդյունքում, այլ ապրում ենք կիսաֆեոդալական՝ «նախարարական» կամ օլիգարխիկ մի երկրում, որտեղ ողջ տնտեսական ակտիվությունը կենտրոնացած է այդ «նախարարների» ձեռքում։ Այդ իսկ պատճառով մենք չունենք դասական իմաստով քաղաքական դաշտ։ Այս պայմաններում նոր ընդդիմությունը կարող է ձևավորվել կամ այդ օլիգարխիկ համակարգի ներսում` կապված տնտեսական ոլորտների վերաբաշխման համար տարվող պայքարով, կամ էլ ժողովրդական լուրջ շարժմամբ, որը կառաջանա միայն որևէ տնտեսական կամ քաղաքական կոլապսի դեպքում։ Այդ պատճառով, ես գտնում եմ, որ միայն ազատ շուկայական հարաբերությունների և տնտեսական լուրջ զարգացումների դեպքում է հնարավոր ձևավորել նորմալ քաղաքական համակարգ: Հակառակ դեպքում կշարունակվի այս վիճակը, երբ յուրաքանչյուր ընտրությունների ժամանակ ընդդիմության ընդվզման պոռթկում է լինում, որը փուչիկի պես ընտրությունից առաջ մեծանում է, իսկ հետո պայթում, ու մենք կրկին 5 տարի սպասում ենք հաջորդ փուչիկին։ ԶՐՈՒՑԵՑ ՍԻՐԱՆՈՒՅՇ ՊԱՊՅԱՆԸ «Լրագիր» 12-1-2010