ԱՐԺԱՆԱՊԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆ Է ՊԵՏՔ

Իզաբելլա Սարգսյան. Սոցիոլոգ, «Երիտասարդություն հանուն ժողովրդավարության» ՀԿ համանախագահ -“Լեզվի մասին օրենքում” փոփոխություններ կատարելու մասին նախագիծը այսօրվանից ԱԺ օրակարգում է: «Մենք դեմ ենք օտարալեզու դպրոցների վերաբացմանը» նախաձեռնող խումբի կազմակերպած միջոցառումներին ակտիվ մասնակիցներից եք: Նախագծի ո՞ր կետն է ավելի մտահոգիչ, հակասական: -«Լեզվի մասին» և «Հանրակրթության մասին» օրենքում ՀՀ կառավարության առաջարկած փոփոխությունների դեմ շատ լայն, ես անգամ կասեի, աննախադեպ կոալիցիա է ձևավորվել, որը միավորում է տարբեր մարդկանց` ազգայնականներից մինչև լիբերալները: Այս ոչ ֆորմալ կոալիցիայի գոյության փաստն ինքնին վկայում է, թե որքան էական և արդիական է հայ հասարակության ամենատարբեր շերտերի (կամ ամենաքիչը այս հասարակության ակտիվ մասի) համար այս խնդիրը: Սա իրոք համազգային հարց է: Կարծում եմ, ավելորդ է մեկ անգամ ևս խոսել այն մասին, թե ինչ վտանգներով են լի վերոհիշյալ փոփոխությունները մեր դպրոցի, լեզվի և ի վերջո պետականության համար: Այդ մասին բավական խոսվել է մամուլում մասնագետների, հրապարակախոսների, մտավորականների կողմից: Ես կցանկանայի, սակայն, քննարկումը տեղափոխել մի փոքր այլ հարթություն և ուշադրությունը սևեռել նշված օրենքների և առաջարկվող փոփոխություններ վրա: Ես պնդում եմ, որ դրանք` ա.) անիմաստ բ.) ժամանակավրեպ և անտրամաբանական գ.) դիսկրիմինացիոն են: Ես կփորձեմ հիմնավորել այս տեսակետը, մի բան, որ մենք` նախաձեռնող խմբի անդամներս, անում ենք մեր բազմատեսակ հանդիպումների ընթացքում: Ինչո՞ւ անիմաստ: Քանի որ այն ամենը, ինչի մասին խոսում է պարոն Աշոտյանը, լիովին հնարավոր է իրականացնել գործող օրենքի շրջանակներում և դրան բազմաթիվ ապացույցներ կան: Այսօր Հայաստանում գործում են թեքումով դպրոցներ, միջպետական պայմանագրով աշխատող ֆրանսիական դպրոցներ, գոյություն ունեն տարբեր տեսակի մասնավոր դպրոցներ` խորացված լեզուների ուսուցմամբ: Գործող օրենքը թուլատրում է ավագ դպրոցում ծրագրերի մինչև 70 տոկոսն իրականացնել այլընտրանքային մեթոդով: Առհասարակ, այսօր բոլոր դպրոցներում առաջին դասարանից ի վեր ռուսերեն և ևս մեկ օտար լեզու է ուսուցանվում: Այսինքն` 93 թվականից գործող օրենքը որևէ կերպ չի խոչընդոտում օտար լեզուների լավագույն իմացությանը, չի խոչընդոտում մասնավոր կրթությանը և այլընտրանքային ծրագրերին: Այդ մասին փաստում է նաև Բագրատ Եսայանը, որը ԿԳ փոխնախարար է եղել և շատերից լավ է պատկերացնում միջնակարգ կրթության համակարգը: Սա, ըստ իս, այս քննարկման ամենաէական կետն է: Ինչո՞ւ է առաջարկվում փոփոխություն կատարել մի օրենքում, որտեղ փոփոխություններ կատարելն իմաստ չունի: Երկրորդը` նմանատիպ փոփոխություններն առաջնայնություն չներկայացնող և բացարձակապես ժամանակավրեպ են: Ինձ թվում է` Հայաստանում բոլորն էլ քաջ հասկանում են, որ լեզուների վատ իմացությամբ չէ պայմանավորված կրթության ցածր մակարդակը: Վերջերս ԳԹԿ-ն թեստավորել էր ամբողջ հանրապետության դպրոցները և պարզել, որ գրեթե բոլոր առարկաները մեր երեխաները շատ վատ գիտեն, իսկ «Հայոց լեզու» առարկայից աշակերտները 10 միավորից ընդամենը 3,9 են հավաքել: Այսինքն` մեր դպրոցների մակարդակը անգամ մայրենի լեզվով չափազանց ցածր է, և դրա պատճառները բազմակի են դպրոցներում տիրող տոտալ կոռուպցիայից սկսած, մասնագետների պակասով վերջացրած: Եվ այս պահին խոսել օտարալեզու դպրոցների մասին, թեկուզ և շատ բարի նկատառումներից ելնելով, պարզապես անտրամաբանական է: Եվ վերջինը: Ես պնդում եմ, որ օրենքի փոփոխություններն այս տեսքով, որ ներկայացվել են քննարկման ԱԺ հանձնաժողովում, դիսկրիմինացիոն են մի քանի պատճառներով: Եթե օրենքով մասնաբաժին/քվոտա է սահմանվում (15 դպրոց, որից 8-ը Երևանում), ապա այստեղ ակնհայտ է երկու միտում: Առաջինը` մենաշնորհների շնորհում այդ 15 դպրոցների սեփականատերերին, երկրորդը օրենքով խտրականություն է սահմանվում թե աշխարհագրական և թե սոցիալական հիմքերով: Սա հակասում է Կրթության ոլորտում խտրականության դեմ միջազգային կոնվենցիային, որին անդամակցել է նաև Հայաստանը: Ի դեպ, այս փաստարկներին ես դեռևս ոչ մեկից չեմ լսել լուրջ, ոչ էմոցիոնալ հակափաստարկներ: Այս ամենից կարելի է եզրակացնել, որ ամեն գնով օրենքներում անիմաստ, անտրամաբանական և դիսկրիմինացիոն փոփոխություններ կատարելը պայմանավորված է օրենքում որոշակի սողանցքներ բացելու միտումով, ինչը ծայրաստիճան վտանգավոր է: -Խոսակցություններ կան այն մասին, որ այս ամենը Ռուսաստանի պատվերն է: Արդյոք սա ունի քաղաքական ենթատեքստ: -Կարող եմ ասել հետևյալը. այն բազմատեսակ հրապարակումները, որ մենք տեսնում ենք ռուսական մամուլում, Ռուսաստանի տարբեր պաշտոնյաների տարբեր առիթներով հնչեցրած հայտարարությունները և մի քիչ առաջ բերած փաստարկներն ակնհայտ են դարձնում նմանատիպ ճնշման առկայությունը: Միանշանակ մեր իշխանությունների վրա բավականին մեծ ճնշում է գործադրվում և, բնականաբար, սա առաջին դեպքը չէ: Կարծում եք` այդ վարկերը հենց այնպե՞ս ես տալիս: -Կինո Մոսկվայի ամառային դահլիճի պաշտպանության նախաձեռնությունը հաջողության հասավ, ինչպե՞ս կլուծվի այս հարցը: -Ճիշտն ասած, շատ դժվար է ասել, բայց այս անգամ ես կարող եմ ասել, որ մենք որակապես անցել ենք այլ մակարդակի: Եթե առաջ մենք միայն ստորագրահավաք էինք կազմակերպում, դիմումներ հղում քաղաքապետարան, նախարարություններ, այս անգամ քաղաքացիական հասարակության կայացման գործում շատ կարևոր քայլ կատարվեց: Մեր նախաձեռնող խումբը սկսեց հանդիպել օրենսդիր մարմնի ներկայացուցիչների հետ` պահանջելով ԱԺ պատգամավորներից հետամուտ լինել իրենց ընտրողների պահանջներին: Սա շատ կարևոր նախադեպ է, փորձ է աշխատեցնել արդեն գոյություն ունեցող ինստիտուտները, պառլամենտն առաջին հերթին: Սա, իմ կարծիքով, ժողովրդավարացման ճիշտ ճանապարհ է: Ես ուրախ եմ, որ ԱԺ հանձնաժողովի նիստին Բարգավաճ Հայաստանի ներկայացուցիչը նույնպես դեմ է քվեարկել առաջարկվող փոփոխություններին: -Փաստորեն, այս խնդրի շուրջ նաև իշխանությո՞ւնն է ակտիվացել: -Կարծում եմ` այն պարզ պատճառով, որ նրանց համար նույնպես պետք է անիմաստ թվա, թե ինչու, երբ հազարավոր պրոբլեմներ կան, առաջնահերթ այդ հարցն է դրվում: Որքան էլ ճնշումը մեծ լինի, սա նաև ազգային արժանապատվության խնդիր է, պետք է պարզապես այդքան քաջություն ունենալ և թասիբ, որ ասել ոչ: -Նախարարի հետ հանդիպել չե՞ք պատրաստվում: -Նախաձեռնող խմբի անդամները մեկ անգամ հանդիպել են նախարարի հետ, շարադրել մեր տեսակետը, մեր մտահոգություններն ու առաջարկները: Որքան հասկանում եմ, նախարարը բացարձակ տրամադրված չէ որևէ ռացիոնալ փաստարկներ լսելու և մտահոգված է միայն սեփական «հաջողության պատմություններով», դատելով իր վարքից`ցանկացած գնով: Այս պահին որոշում կայացնողը Ազգային Ժողովն է, ավելին ճիշտ` Հանրապետական կուսակցության մեծամասնությունը, քանի որ և Դաշնակցությունը, և Ժառանգությունը, և անգամ Բարգավաճ Հայաստանը իրենց «ոչ»-ն արդեն ասել են: Եվ ես հույս ունեմ, որ իրենք հարգանք կունենան ընտրողների կարծիքի, իրենց կուսակցության հիմնադիր հայրերի և առողջ բանականության հանդեպ: Վստահ եմ` հարցի նման ելքը Հանրապետական կուսակցության ամենամեծ «հաջողության պատմությունը» կլինի: ԶՐՈՒՑԵՑ ՍԻՐԱՆՈՒՅՇ ՊԱՊՅԱՆԸ «Լրագիր» 7-6-2010