Մեր զրուցակիցն է «Համագործակցություն հանուն ժողովրդավարության» Կենտրոնի նախագահ Ստեփան Դանիելյանը-Ստեփան, համամի՞տ եք արդյոք այն մոտեցմանը, որ մենք չենք կարող անվտանգ լինել, եթե մաս չենք կազմում զարգացած աշխարհին: Որքանո՞վ ենք, ըստ Ձեզ, զարգացած աշխարհին մաս կազմում: Մենք, օրինակ, համագործակցում ենք ՆԱՏՕ-ի հետ, բայց նրան անդամագրվելու հարցը չենք դնում: Ինչո՞ւ:
-ՆԱՏՕ-ն ռազմաքաղաքական կազմակերպություն է եւ առհասարակ ամբողջ աշխարհում ռազմական եւ անվտանգության համակարգի գլխավոր երաշխավորներից մեկը, եթե ոչ գլխավոր երաշխավորը: ՆԱՏՕ-ի անդամ դառնալն այլ խնդիր է, բայց մենք պետք է հասկանանք, որ անկախ նրանից` մենք ՆԱՏՕ-ի անդամ ենք, թե ոչ, ՆԱՏՕ-ն արդեն իսկ մեր անվտանգությունն ապահովողներից եւ երաշխավորներից մեկն է: Երկրագնդի բավականին մի մեծ հատված կանխատեսելի է եւ վերահսկվում է, եւ վերահսկվում է ոչ միայն ռազմական եւ քաղաքական առումներով, այլ նաեւ արժեքային իմաստով: Որպեսզի ավելի առարկայական լինի, հիշենք թեկուզ հայ-ադրբեջանական կամ ավելի ճիշտ ղարաբաղյան պատերազմը: Շատերը կհիշեն, որ մի պահ Թուրքիան իր զորքերը մոտեցրեց Հայաստանի սահմաններին, սակայն չհամարձակվեց միջամտել, քանի որ նախ` Թուրքիան ՆԱՏՕ-ի անդամ է, եւ երկրորդ`գոյություն ուներ ԱՊՀ-ի շրջանակում հայ-ռուսական համագործակցությունը: Հենց այդ հավասարակշռությունը թույլ տվեց, որ Թուրքիան չմիջամտի: Այսինքն` ՆԱՏՕ-ի գոյությունն արդեն իսկ (անկախ նրանից` մենք անդամ ենք, թե ոչ) երաշխավորում է մեր անվտանգությունը:
Առհասարակ, Հայաստանի նման փոքր երկրները, նույնիսկ միջին երկրները, որոնք շատ մեծ են Հայաստանից, կարող է 60-70 միլիոն բնակչություն ունենալ, նման ռազմաքաղաքական միավորների շնորհիվ իրենց անվտանգությունը, իսկ որոշ դեպքերում անգամ գոյությունն են ապահովում:
-Ստեփան, սակայն մենք տեսնում ենք, որ այդ անվտանգության երաշխավորի կերպարը իշխանության կողմից Ռուսաստանն է շարունակում մնալ: Արա Նեդոլյանն ասում է, այս խաղը և Ռուսաստանի, և ՆԱՏՕ-ի հետ խաղալու դեպքում երկու տեղերն էլ երեսպաշտ դուրս կգանք, տանուլ կտանք, ինչը Քոչարյանի դեպքում մի քանի անգամ տեղի էր ունեցել:
-Ես այդքան էլ համաձայն չեմ այդ մտքի հետ: Վերջերս մի քանի հոդվածներ տպագրվեցին, որտեղ հետևյալ միտքն է արտահայտվում, որ հայերի մեջ ռուսամոլություն կա, եւ դա շատ վատ է, եւ դրա համար մեզ մոտ պետք է ներարկվի հակառուսությունը: Ես ուզում եմ ասել, որ ինչպես «ռուսամոլությունը», այնպես էլ «հակառուսությունը» կամ «արևմտամոլությունն» ու «հակաարևմտականությունը» նույն հիվանդագին մտածողության արտահայտություններն են: Միայն ճորտը կարող է ռուսամոլ և կամ հակառուս լինի: Աշխարհը հիմնվում է հավասարակշռության վրա, այսինքն դու` որպես միավոր, պետք է հասկանաս քո կոնկրետ շահերը և համադրես մյուսների շահերին: Սիրելն ու ատելը քաղաքական կատեգորիաներ չեն, այլ հարց է քաղաքակրթական ընտրության հարցը: Նույն ռուսական ինտելեկտուալները հասկանում են, որ Ռուսաստանը քաղաքակրթական ճգնաժամի մեջ է և անգամ իր տարածքի բազմազգ բնակչությանը միավորող արժեքներ չեն կարողանում առաջարկել, ավելին, նրանց ճնշող մեծամասնությունը Ռուսաստանի ապագան տեսնում է եթե ոչ ՆԱՏՕ-ում, ապա գոնե արևմտյան արժեքային համակարգում:
Այս առումով ՆԱՏՕ-ի, ՀԱՊԿ-ի հետ Հայաստանի իշխանական խմբավորման վարած քաղաքականությունն այն եզակի դեպքերից է, երբ, իմ կարծիքով, ճիշտ քաղաքականություն է վարվում: Եվ այդ քաղաքականության պատճառն այն չէ, որ մեր իշխանությունները իմաստուն են. մենք իշխանություններին ցանկացած բանում կարող ենք կասկածել, բացի իմաստուն լինելու մեջ, ուղղակի իրավիճակն է այդպիսին, այլ ելք չկա, եւ շատ տրամաբանական է այս մոտեցումը:
Մենք ունենք Վրաստանի օրինակը, որտեղ շատ լուրջ ռեֆորմներ են իրականացվում, և որը ձգտում է անդամագրվել ՆԱՏՕ-ին, բայց տեսեք`ինչ կատարվեց 2008-ին չհավասարակշռված քաղաքականության արդյունքում: Եվ եթե նայենքՀայաստանի պարտավորություններին ՆԱՏՕ-ի անհատական գործընկերության գործողությունների ծրագրով, ապա կտեսնենք, որ այդտեղ բավական լայն համագործակցություն է նախատեսված հենց այն ոլորտներում, որոնք խիստ հրատապ են Հայաստանի և առհասարակ Հայաստանի հասարակության համար:
-Իսկ նման կառույցին անդամագրվելը մեզ ի՞նչ կտա: Վրաստանն այսօր էլ շարունակում է ջանքերը ՆԱՏՕ անդամակցության համար, մենք ինչո՞ւ չենք դնում նման մի խնդիր մեր առաջ: Բավական է միայն համագործակցությո՞ւնը:
-Իսկ ինչո՞ւ պետք է մենք նման խնդիր դնենք: Վրաստանն ունի շատ կոնկրետ պատճառներ, որոնցից մեկն այն է, որ նա փաստորեն ունի տարածքային վեճ Ռուսաստանի հետ: Լինելով փոքր երկիր` ինքը պետք է ձգտեր որեւէ մեկ այլ կառույցի անդամագրվել, որն իր անվտանգությունն կապահովի: Որոշ իմաստով Վրաստանի քաղաքականությունը պարտադրված է: Ադրբեջանն էլ շանտաժի քաղաքականություն է վարում: Նա Ղարաբաղի հարցը դարձրել է առևտրի առարկա. Ռուսաստանին ասում է` դու կլուծես, ես կդառնամ քոնը, Արևմուտքին ասում է` դու կլուծես, ես կդառնամ քոնը: Այնպես որ, այդ առևտրային հարաբերությունները նույնպես չեն աշխատում: Մենք պետք է հասկանանք` մենք ինչ ենք ուզում, մեր երկիրը, ցավոք սրտի, նման առաջնահերթություններ չի ձևակերպել, թե ինքն ինչ է ուզում եւ ինչպիսի երկիր է կառուցում եւ ինչպիսի հարաբերություններ պետք է ունենա իր հարևանների հետ: Քանի որ մենք դա չունենք, որեւէ որոշում կայացնել մենք չենք կարող:
Բայց, այնուամենայնիվ, ՆԱՏՕ-ի հետ բավական լավ հարաբերություններ են, «Գործընկերություն հանուն խաղաղության» ծրագրի մեջ ենք, մենք ունենք անհատական ծրագրեր ՆԱՏՕ-ի հետ, մասնակցում ենք զինավարժություններին, որոշակի ռազմական բարեփոխումներ ենք կատարում, եւ ՆԱՏՕ-ի գոյությունն իսկ ազդեցություն ունի մեր անվտագության համակարգի համար: Այս առումով մեր` ՆԱՏՕ-ի անդամ լինելիութունը խնդիր չէ, որովհետև մենք տեսանք, թե ինչպես Վրաստանին շատ պարզ եւ կոնկրետ ասացին` դեռ շատ վաղաժամ է Վրաստանի անդամագրումը ՆԱՏՕ-ին, և կարևոր պայմաններից մեկն այն է, որ իր վեճերը հարևանների հետ լուծի: Սակայն այսպես թե այնպես ՆԱՏՕ-ն իր դրական դերը կատարում է: Առավել ևս, որ որքանով ես եմ հասկանում, ՆԱՏՕ-ի երկրները ձգտում են ակտիվորեն համագործակցել բոլոր երկրների հետ:
-Ուզում եք ասել, որ եթե հանկարծ պատերազմ ծագի, ՆԱՏՕ-ն էլի՞ կկատարի իր դերը:
-Իհարկե, կատարելու է, ինչպես նախորդ անգամ, այս անգամ նույնպես, իմ կարծիքով Թուրքիան անմիջականորեն չի մասնակցի, որովհետև եւ ՆԱՏՕ-ի դերը կա, և ՀԱՊԿ-ի:
ԶՐՈՒՑԵՑ ՍԻՐԱՆՈՒՅՇ ՊԱՊՅԱՆԸ
-ՆԱՏՕ-ն ռազմաքաղաքական կազմակերպություն է եւ առհասարակ ամբողջ աշխարհում ռազմական եւ անվտանգության համակարգի գլխավոր երաշխավորներից մեկը, եթե ոչ գլխավոր երաշխավորը: ՆԱՏՕ-ի անդամ դառնալն այլ խնդիր է, բայց մենք պետք է հասկանանք, որ անկախ նրանից` մենք ՆԱՏՕ-ի անդամ ենք, թե ոչ, ՆԱՏՕ-ն արդեն իսկ մեր անվտանգությունն ապահովողներից եւ երաշխավորներից մեկն է: Երկրագնդի բավականին մի մեծ հատված կանխատեսելի է եւ վերահսկվում է, եւ վերահսկվում է ոչ միայն ռազմական եւ քաղաքական առումներով, այլ նաեւ արժեքային իմաստով: Որպեսզի ավելի առարկայական լինի, հիշենք թեկուզ հայ-ադրբեջանական կամ ավելի ճիշտ ղարաբաղյան պատերազմը: Շատերը կհիշեն, որ մի պահ Թուրքիան իր զորքերը մոտեցրեց Հայաստանի սահմաններին, սակայն չհամարձակվեց միջամտել, քանի որ նախ` Թուրքիան ՆԱՏՕ-ի անդամ է, եւ երկրորդ`գոյություն ուներ ԱՊՀ-ի շրջանակում հայ-ռուսական համագործակցությունը: Հենց այդ հավասարակշռությունը թույլ տվեց, որ Թուրքիան չմիջամտի: Այսինքն` ՆԱՏՕ-ի գոյությունն արդեն իսկ (անկախ նրանից` մենք անդամ ենք, թե ոչ) երաշխավորում է մեր անվտանգությունը:
Առհասարակ, Հայաստանի նման փոքր երկրները, նույնիսկ միջին երկրները, որոնք շատ մեծ են Հայաստանից, կարող է 60-70 միլիոն բնակչություն ունենալ, նման ռազմաքաղաքական միավորների շնորհիվ իրենց անվտանգությունը, իսկ որոշ դեպքերում անգամ գոյությունն են ապահովում:
-Ստեփան, սակայն մենք տեսնում ենք, որ այդ անվտանգության երաշխավորի կերպարը իշխանության կողմից Ռուսաստանն է շարունակում մնալ: Արա Նեդոլյանն ասում է, այս խաղը և Ռուսաստանի, և ՆԱՏՕ-ի հետ խաղալու դեպքում երկու տեղերն էլ երեսպաշտ դուրս կգանք, տանուլ կտանք, ինչը Քոչարյանի դեպքում մի քանի անգամ տեղի էր ունեցել:
-Ես այդքան էլ համաձայն չեմ այդ մտքի հետ: Վերջերս մի քանի հոդվածներ տպագրվեցին, որտեղ հետևյալ միտքն է արտահայտվում, որ հայերի մեջ ռուսամոլություն կա, եւ դա շատ վատ է, եւ դրա համար մեզ մոտ պետք է ներարկվի հակառուսությունը: Ես ուզում եմ ասել, որ ինչպես «ռուսամոլությունը», այնպես էլ «հակառուսությունը» կամ «արևմտամոլությունն» ու «հակաարևմտականությունը» նույն հիվանդագին մտածողության արտահայտություններն են: Միայն ճորտը կարող է ռուսամոլ և կամ հակառուս լինի: Աշխարհը հիմնվում է հավասարակշռության վրա, այսինքն դու` որպես միավոր, պետք է հասկանաս քո կոնկրետ շահերը և համադրես մյուսների շահերին: Սիրելն ու ատելը քաղաքական կատեգորիաներ չեն, այլ հարց է քաղաքակրթական ընտրության հարցը: Նույն ռուսական ինտելեկտուալները հասկանում են, որ Ռուսաստանը քաղաքակրթական ճգնաժամի մեջ է և անգամ իր տարածքի բազմազգ բնակչությանը միավորող արժեքներ չեն կարողանում առաջարկել, ավելին, նրանց ճնշող մեծամասնությունը Ռուսաստանի ապագան տեսնում է եթե ոչ ՆԱՏՕ-ում, ապա գոնե արևմտյան արժեքային համակարգում:
Այս առումով ՆԱՏՕ-ի, ՀԱՊԿ-ի հետ Հայաստանի իշխանական խմբավորման վարած քաղաքականությունն այն եզակի դեպքերից է, երբ, իմ կարծիքով, ճիշտ քաղաքականություն է վարվում: Եվ այդ քաղաքականության պատճառն այն չէ, որ մեր իշխանությունները իմաստուն են. մենք իշխանություններին ցանկացած բանում կարող ենք կասկածել, բացի իմաստուն լինելու մեջ, ուղղակի իրավիճակն է այդպիսին, այլ ելք չկա, եւ շատ տրամաբանական է այս մոտեցումը:
Մենք ունենք Վրաստանի օրինակը, որտեղ շատ լուրջ ռեֆորմներ են իրականացվում, և որը ձգտում է անդամագրվել ՆԱՏՕ-ին, բայց տեսեք`ինչ կատարվեց 2008-ին չհավասարակշռված քաղաքականության արդյունքում: Եվ եթե նայենքՀայաստանի պարտավորություններին ՆԱՏՕ-ի անհատական գործընկերության գործողությունների ծրագրով, ապա կտեսնենք, որ այդտեղ բավական լայն համագործակցություն է նախատեսված հենց այն ոլորտներում, որոնք խիստ հրատապ են Հայաստանի և առհասարակ Հայաստանի հասարակության համար:
-Իսկ նման կառույցին անդամագրվելը մեզ ի՞նչ կտա: Վրաստանն այսօր էլ շարունակում է ջանքերը ՆԱՏՕ անդամակցության համար, մենք ինչո՞ւ չենք դնում նման մի խնդիր մեր առաջ: Բավական է միայն համագործակցությո՞ւնը:
-Իսկ ինչո՞ւ պետք է մենք նման խնդիր դնենք: Վրաստանն ունի շատ կոնկրետ պատճառներ, որոնցից մեկն այն է, որ նա փաստորեն ունի տարածքային վեճ Ռուսաստանի հետ: Լինելով փոքր երկիր` ինքը պետք է ձգտեր որեւէ մեկ այլ կառույցի անդամագրվել, որն իր անվտանգությունն կապահովի: Որոշ իմաստով Վրաստանի քաղաքականությունը պարտադրված է: Ադրբեջանն էլ շանտաժի քաղաքականություն է վարում: Նա Ղարաբաղի հարցը դարձրել է առևտրի առարկա. Ռուսաստանին ասում է` դու կլուծես, ես կդառնամ քոնը, Արևմուտքին ասում է` դու կլուծես, ես կդառնամ քոնը: Այնպես որ, այդ առևտրային հարաբերությունները նույնպես չեն աշխատում: Մենք պետք է հասկանանք` մենք ինչ ենք ուզում, մեր երկիրը, ցավոք սրտի, նման առաջնահերթություններ չի ձևակերպել, թե ինքն ինչ է ուզում եւ ինչպիսի երկիր է կառուցում եւ ինչպիսի հարաբերություններ պետք է ունենա իր հարևանների հետ: Քանի որ մենք դա չունենք, որեւէ որոշում կայացնել մենք չենք կարող:
Բայց, այնուամենայնիվ, ՆԱՏՕ-ի հետ բավական լավ հարաբերություններ են, «Գործընկերություն հանուն խաղաղության» ծրագրի մեջ ենք, մենք ունենք անհատական ծրագրեր ՆԱՏՕ-ի հետ, մասնակցում ենք զինավարժություններին, որոշակի ռազմական բարեփոխումներ ենք կատարում, եւ ՆԱՏՕ-ի գոյությունն իսկ ազդեցություն ունի մեր անվտագության համակարգի համար: Այս առումով մեր` ՆԱՏՕ-ի անդամ լինելիութունը խնդիր չէ, որովհետև մենք տեսանք, թե ինչպես Վրաստանին շատ պարզ եւ կոնկրետ ասացին` դեռ շատ վաղաժամ է Վրաստանի անդամագրումը ՆԱՏՕ-ին, և կարևոր պայմաններից մեկն այն է, որ իր վեճերը հարևանների հետ լուծի: Սակայն այսպես թե այնպես ՆԱՏՕ-ն իր դրական դերը կատարում է: Առավել ևս, որ որքանով ես եմ հասկանում, ՆԱՏՕ-ի երկրները ձգտում են ակտիվորեն համագործակցել բոլոր երկրների հետ:
-Ուզում եք ասել, որ եթե հանկարծ պատերազմ ծագի, ՆԱՏՕ-ն էլի՞ կկատարի իր դերը:
-Իհարկե, կատարելու է, ինչպես նախորդ անգամ, այս անգամ նույնպես, իմ կարծիքով Թուրքիան անմիջականորեն չի մասնակցի, որովհետև եւ ՆԱՏՕ-ի դերը կա, և ՀԱՊԿ-ի:
ԶՐՈՒՑԵՑ ՍԻՐԱՆՈՒՅՇ ՊԱՊՅԱՆԸ
Tehran Time
Yerevan Time
No comments:
Post a Comment